جلسه سخنرانی «مشارکت­‌های مردمی در مدیریت منابع آب (سنت و نوگرایی)» در تاریخ 28 مهرماه 1400 به همت شاخه آبیاری گروه علوم کشاورزی فرهنگستان علوم و توسط آقای دکتر محمدحسین پاپلی‌­یزدی استاد دانشگاه تربیت مدرس و با حضور آقای دکتر عباس شریفی تهرانی رئیس گروه علوم کشاورزی، دکتر علیرضا سپاسخواه رئیس شاخه آبیاری و دبیر جلسه و جناب آقای دکتر شاهدی مشاور ریاست فرهنگستان علوم و بیش از 50 نفر از استادان، پژوهشگران از دانشگاه­‌ها و مراکز پژوهشی در تالار اجتماعات فرهنگستان علوم برگزار شد.

با توجه به منابع بسیار محدود و مقدار اندک آب که اساسی‌­ترین دارایی طبیعی کشور محسوب می‌­شود چنانچه بهره‌­برداری از آن در تعامل با شرایط اقلیمی و محیط زیست نباشد صدماتی به کشور وارد خواهد آمد که اگر نتوان گفت جبران‌­ناپذیر است، ترمیم زیان­‌های ناشی از آن پر هزینه و مستلزم صرف زمان بسیار طولانی خواهد بود. این در حالی است که این ثروت طبیعی طی سال­‌های اخیر تا حد زیادی مورد هجمه قرار گرفته است که عملاً می‌­توان گفت در بخش آب­‌های زیرزمینی آن به زوال انجامیده است. در حال حاضر دو نهاد وزارت جهاد کشاورزی و نیرو متولیان نگهداشت و حفاظت از منابع آب‌­های سطحی و زیرزمینی کشور می‌­باشند اما فعالیت­‌ها و برنامه‌­های اجرایی آنها نه تنها عملاً موفقیت­‌آمیز نبوده است که خود نیز با اجرای سیاست­‌های غیر علمی در زوال منابع آبی نقش داشته است. فرهنگستان علوم برای پرداختن به این موضوع به کرات جلسات هم‌­اندیشی را با مشارکت صاحب‌نظران برگزار کرده و طی بیانیه­‌هایی هشدارهای لازم را داده است. چنین بنظر می‌­رسد که حفاظت از منابع آب بدون مشارکت‌­های عمومی و بخصوص ذینفعان به نتیجه نخواهد رسید و این نتیجه زمانی حاصل خواهد شد که برنامه­‌های آن براساس اصول علمی طراحی و اجرا شود. در این راستا به همت شاخه آبیاری گروه علوم کشاورزی فرهنگستان علوم جلسه سخنرانی درتاریخ بیست و هشتم مهرماه هزار چهارصد در فضای اسکای روم ترتیب داده شد که در آن آقای دکتر محمدحسین پاپلی­‌یزدی استاد دانشگاه تربیت مدرس نظرات خود را در این زمینه تحت عنوان «مشارکت‌های مردمی در مدیریت منابع آب» ابراز داشتند. در این جلسه سخنرانی شماری از اعضای هیئت علمی دانشگاه­‌ها و سازمان­‌های پژوهشی و نیز متخصصان آبیاری و مدیران آب کشور بصورت برخط شرکت داشتند.

در ابتدای جلسه آقای دکتر عباس شریفی تهرانی رئیس گروه علوم کشاورزی فرهنگستان علوم ضمن خوش­‌آمدگویی به شرکت‌کنندگان با ارائه بیاناتی جلسه را افتتاح و سپس رئیس شاخه آبیاری فرهنگستان علوم و دبیر علمی جلسه (آقای دکتر علیرضا سپاسخواه) درباره اهمیت موضوع جلسه سخنانی ایراد کردند و نیز سوابق فعالیت­‌های علمی سخنران جلسه را به استحضار شرکت­‌کنندگان رساندند. بعد از آن سخنران جلسه آقای دکتر محمدحسین پاپلی‌­یزدی استاد دانشگاه تربیت مدرس سخنرانی خود را آغاز و مطالب تخصصی مبسوطی در مورد مشارکت‌­های مردمی در مدیریت منابع (سنت و نوگرایی) ارائه کردند. پس از پایان سخنرانی­‌ها، سوال‌­ها و اظهارنظرهای حاضران مطرح و موضوع‌­های مختلف مورد بحث قرار گرفت که جمع‌­بندی نظرهای مطرح شده در سخنرانی و بحث­‌های متعاقب آن، به شرح زیر می­‌باشد:

  1. 1- تلفیق دانش قدیم و جدید در امور مشارکت مردمی ضروری است.
  2. 2- لازم است مردم در تدوین قوانین و نحوه مدیریت منابع آب دخالت داشته باشند و نظرات آنان ملحوظ گردد.
  3. 3- مشارکت مردمی در سرمایه‌­گذاری برای تأمین آب یک ضرورت است که می‌­تواند از طریق وقف، مجمع خیران آب و نظایر آن صورت گیرد.
  4. 4- مدل‌­های مشارکت مردمی به شرایط محیطی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی در نقاط مختلف کشور بستگی دارد که بایستی مد نظر قرار گیرد.
  5. 5- در تنظیم قوانین مربوط به مشارکت مردمی، بایستی از پایین به بالا عمل شود.
  6. 6- لازم است در امور مدیریت منابع آب سهم تصدی­‌گری دولتی در جهت واگذاری آن به مردم کاهش یابد.
  7. 7- آموزش مردم (کشاورزان) برای مشارکت مردمی در مدیریت منابع آب پیگیری و اجرایی شود.
  8. 8- اجرای فناوری­‌های جدید تأمین منابع آب (سد، شبکه‌­های توزیع و تعادل بخشی آب زیرزمینی) در مورد منابع آب بایستی با برنامه مشارکت مردمی تلفیق شود.
  9. 9- تغییر رویکرد قوانین مدیریت منابع آب، از «دولت محور» بودن به «مردم محور بودن» ضروری است.
  10. 10- سرمایه اجتماعی یا ارتقاء سرمایه اجتماعی (به معنی پذیرش مشارکت مردمی) بایستی فراهم باشد تا مشارکت مردمی قابل اجرا باشد.
  11. 11- مشارکت در امر مدیریت منابع آب توسط بخش‌های ذیربط مانند وزارت تعاون، سازمان محیط زیست، وزارت نیرو وزارت جهاد کشاورزی و شرکت مدیریت منابع آب الزامی است.

باید توجه داشت که معمولاً در موضوع مشارکت­‌های مردمی عمدتاً نوک پیکان به سمت مردم عادی یعنی کشاورزان و بهره­‌برداران بخش کشاورزی و یا شهروندان، جهت­‌دهی می‌­شود. این در حالی است که دستگاه­‌های دولتی، وزارتخانه‌­ها و نهادهای برنامه‌­ریز و سیاست‌گذاران کشور، کمترین مشارکت را دارند به عنوان مثال در رابطه با مدیریت منابع آب در کشور، دستگاه­‌های متولی و دخیل در موضوع، مانند شرکت مدیریت منابع آب وزارت نیرو، وزارت جهاد کشاورزی، وزارت تعاون، سازمان حفاظت محیط زیست، دستگاه قضایی کمترین مشارکت را دارند. در صورتی که قبل از آنکه مردم عادی و کشاورزان مشارکت داشته باشند لازم است این امر در سطح کلان در بین دستگاه‌­های متولی، مورد توجه قرار گیرد. نکته دیگر در مورد جلب مشارکت مردمی در مدیریت منابع آب، «سرمایه اجتماعی» است. زیرا مطالعات نشان داده که جلب مشارکت در جوامعی امکان‌­پذیر است که قبل از آن در آن جامعه میزان سرمایه اجتماعی به یک آستانه مطلوب و قابل قبول رسیده باشد. علاوه بر این لازم است به این نکته نیز توجه گردد که مشارکت‌های مردمی در مدیریت منابع آب باید بر پایه اصول علمی انجام شود زیرا مشارکت نوعی رفتار اجتماعی است و باید با سازه‌­های ویژه خود طراحی و اجرا گردد. علاوه بر آن در اجرای برنامه­‌های مشارکت مردمی به انتقال دانش بومی توجه و از آن برای حصول بازده بیشتر استفاده گردد.

در پایان شرکت کنندگان از مسئولان فرهنگستان علوم جهت برگزاری این نشست تشکر وقدردانی نمودند.

 

 

IMAGE گفتگوی ایسنا با دکتر محمد صال مصلحیان
اعتلای علوم پایه، گامی اساسی در مسیر توسعه
IMAGE گفتگوی ایسنا با دکتر مهدی گلشنی
در دنیای علم ما مشق نویس هستیم
IMAGE گفتگوی ایکنا با رضا داوری اردکانی
درد فلسفه مقدم بر علم فلسفه است
IMAGE گفتگوی فرهنگ امروز با دکتر رضا داوری اردکانی
درباره سایه، شعر و سیاست
IMAGE گفتگوی ایسنا با دکتر محمدرضا اسلامی
جهان اول کشوری است که در برابر همه سختی‌ها ایستاده است

جدید ترین تصاویر

دکتر حسن تاج بخش
دکتر فرامرز رفیع پور
آقای دکتر رضا داوری اردکانی
شورای علمی