• شهادت آتش نشانان فداکار در حادثه ساختمان پلاسکو را به کلیه هموطنان، خانواده های داغدار و پرسنل زحمتکش آتش نشانی تسلیت عرض می کنیم

 

 اطلاعات مرتبط با برگزاری مراسم روز جهانی آینده در سال 1394 به شرح زیر است:

 

جدول برنامه نشست:

زمان

ارائه دهنده

برنامه

نشست صبح

08:35-08:30

-------------

تلاوت قرآن کریم و سرود جمهوری اسلامی ایران

 

افتتاحیه

08:45- 08:35

دکتر گواهی

گزارش دبیر جلسه

09:00- 08:45

دکتر داوری اردکانی

خوشامد گویی ریاست فرهنگستان

09:30- 09:00

دکتر نوبخت

آینده نگری ملی و توسعۀ پایدار

پذیرایی   10:00- 09:30

10:30-10:00

 دکتر الیاسی

آینده پژوهی در ایران

(خانم دکتر طباطبائی یزدی، دکتر الستی، دکتر ناظمی)

جلسه اول

 

11:00-10:30

بحث و گفتگو

11:30-11:00

دکتر لیاقتی

آینده محیط زیست و توسعۀ پایدار

(دکتر مکنون، دکتر لیاقتی، دکتر شایگان)

جلسه دوم

12:00-11:30

بحث و گفتگو

نماز و ناهار  13:00-12:00

 

 

زمان

ارائه دهنده

برنامه

نشست بعد از ظهر

13:30-13:00

دکتر توفیقی

آینده پژوهی در حوزه آموزش عالی

(دکتر بهرامی، دکتر فراستخواه، دکتر منتظر)

جلسه سوم

 

 

14:15-13:30

بحث و گفتگو

پذیرایی   14:30-14:15

15:00-14:30

دکتر محقق داماد

آینده نگری از منظر فرهنگ و تمدن اسلامی

(دکتر محقق داماد، دکتر گلشنی، دکتر ذوالقدر)

جلسه چهارم

15:45-15:00

بحث و گفتگو

16:00-15:45

دکتر گواهی

جمع­بندی و بیانیه نهائی

­ اختتامیه

 

 

 

مشارکت‌کنندگان، مدعوین و حاضرین:

برگزاری این نشست با هدف شناسایی فعالین حوزه آینده‌نگری و شبکه‌سازی از متخصصان آینده‌نگری صورت می‌گرفت بنابراین سعی شده بود، مشارکت اکثر فعالین حوزه آینده‌پژوهی کشور برای برگزاری هرچه بهتر مراسم جلب شود.

 

 

شرح جلسه:

بخش اول: نشست گرامیداشت روز جهانی آینده ، رأس ساعت 8:30 صبح در مکان سالن شورای فرهنگستان علوم با تلاوت آیاتی از قران مجید و پخش سرود ملی آغاز شد. در ابتدای جلسه آقای دکتر گواهی سرپرست گروه مطالعات آینده‌نگری و دبیر همایش با عرض خیر مقدم به حاضرین به تشریح برنامه نشست پرداختند.

 

 

 

 

 چکیده سخنان آقای دکتر گواهی

خداوند منان را سپاسگذاریم که بار دیگر عمر و توفیق داد تا به مناسبت برگزاری دومین مراسم گرامیداشت روز جهانی آینده در فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران در خدمت شما بزرگواران حوزه اندیشه و عمل آینده­پژوهی و آینده نگری و آینده نگاری میهن بزرگ اسلامی باشیم.

اجازه بفرمایید قبل از هر چیز به رسم ادب و احترام، به عنوان دبیر همایش، مقدم همه اساتید بزرگوار و مهمانان گرامی، نمایندگان دستگاه های اجرائی و نهادهای دولتی، دانشگاهها و موسسات علمی ـ پژوهشی دست اندرکار حوزه آینده پژوهی در هر دو بخش دولتی، خصوصی، و به ویژه استاد فرزانه فیلسوف فرهنگ جناب آقای دکتر داوری ریاست محترم فرهنگستان و دوست بزرگوارم جناب آقای دکتر نوبخت سخنگوی دولت و ریاست محترم سازمان مدیریت و برنامه­ریزی را به این همایش علمی خیر مقدم گفته و برای همگان طول عمر با عزت و دوام توفیقات الهی و خدمت به مردم شریف ایران اسلامی را مسئلت می­نمایم.

هر چند تعداد زیادی از مدعوین امسال در مراسم سال گذشته نیز حضور داشتند، لیکن از جهت اطلاع آن دسته از عزیزانی که امسال برای نخستین بار در این مراسم حضور دارند عرض می­کنم که در سال گذشته سخنران مدعو برنامه جناب آقای دکتر ستاری معاونت محترم علمی و فناوری رئیس جمهور و رئیس بنیاد نخبگان بودند که متن سخنرانی ایشان به همراه سایر سخنرانان در دفتر امسال همایش آورده شده است. همچنین برنامه سال گذشته بطور فشرده در یک نیم روز برگزار شد که امسال برنامه را به دو بخش صبح و عصر تقسیم کرده­ایم تا در بخش اول (پیش از ظهر) بیشتر به مباحث نظری و کلیدی بپردازیم و در بخش دوم ( بعد از ظهر) مباحث تخصصی آینده­پژوهی در دو حوزه نظر و عمل توسط در وزارت علوم و آموزش عالی، دانشگاهها، پژوهشکده ها، و نهادها و موسسات دولتی و خصوصی مطرح شوند.

در نشست سال گذشته قول دادیم که برای روز جهانی آینده دبیرخانه­ای دائمی در فرهنگستان علوم ایجاد کنیم کم­کم  در صدد انتخاب آثار، مقالات، پژوهش­ها، پایان نامه­ها و اساتید و دانشجویان برتر این حوزه و اهدای جوایزی به آنها باشیم که متاسفانه این کار، به دلیل توقف و تاخیر چندین ماهه­ای که در اثر جدا شدن بخش مطالعاتی آینده­نگری فرهنگستان از بخش اجرایی آن بوجود آمد، عملی نشد که امیدواریم آن را در سال آینده انجام دهیم و روز جهانی آینده سال 1395 با چنین تکمله­ای برگزار شود.

همچنین لازم به ذکر است که دبیرخانه کمیسیون و شورای آینده­نگری فرهنگستان در تلاش است تا از سال آینده به این رویداد مهم جنبه منطقه­ای و سپس بین­المللی ببخشد تا انشالله جایگاه این حوزه جدید علمی در کشور عزیزمان ایران بیش از پیش ارتقاء و استحکام یابد.

با تجربه ای که از نشست سال گذشته کسب کردیم، امیدواریم نشست امسال در سطح بهتر، بالاتر و گسترده­تری برگزار شود. همچنین امیدواریم این روند تکمیل و تکامل همچنان بی وقفه ادامه یابد و همه ساله شاهد عمیقتر، گسترده تر، محتوائی تر، و فراگیرتر شدن این برنامه باشیم تا اینکه انشالله هر چه زودتر بتوانیم مصوبه جلسه 440 مورخ 24/1/78 شورای عالی انقلاب فرهنگی را که طی نامه شماره 455/ دش مورخ 18/2/78 جناب آقای خاتمی ریاست محترم جمهور و ریاست شورای عالی انقلاب فرهنگی وقت به فرهنگستان ابلاغ شده است به منصه اجرا درآوریم، مصوبه­ای که در آن آورده شده که به «پیشنهاد فرهنگستان علوم، کلیات تاسیس مرکزی برای ارزیابی و آینده­نگری علوم، فن آوری و توسعه کشور زیر نظر آن فرهنگستان مطرح و پس از بحث و بررسی کلیات، تاسیس آن به تصویب رسید». لازم به یادآوری است که محور مباحث نشست امسال را " آینده نگری ملی: توسعه پایدار" قرار داده­ایم. همانگونه که مستحضر هستید توسعه پایدار و اصولا پایداری بر سه عامل اصلی زیست محیطی، اجتماعی( اخلاقی) و اقتصادی بنیان گذاشته شده است، عواملی که با مدیریت صحیح مجموعه آنها می توان آینده مترقی و درخشان هر جامعه ای را تضمین کرد.

بدون تردید سخنرانان محترم اجلاس در ابعاد نظری ـ علمی آینده­نگری توسعه پایدار نظرات ارزشمند خویش را بیان خواهند داشت. لیکن از باب مقدمه ورود به بحث می­توان گفت کشور عزیز ما ایران در همه زمینه های سه­گانه فوق الذکر و بویژه محیط زیست، علاوه بر تعهدات بین­المللی در باب کاهش آلاینده­ها و غیره، نیازمند تاملاتی جدید در دوره پسا تحریم می باشد تا اینکه انشالله به پایداری مستحکم­تر و مطمئن­تری دست پیدا کند. بدیهی است فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران نیز به عنوان مجموعه منحصر به فردی از فرهیختگان کشور خود را موظف به همفکری و مشارکت سازنده در این امر مهم می داند. به همین مناسبت تلاش خواهد شد تا در برنامه گرامیداشت امسال از ابعاد مختلف به بررسی رویکرد­های آینده­پژوهانه در باب توسعه پایدار پرداخته شود.

بدین منظور و برای دستیابی به حداکثر مشارکت ملی از تعدادی از دولتمردان برجسته، دانشمندان، دانشگاهیان و صاحب نظران و فرهیختگان کشور دعوت شده تا دراین نشست هم اندیشی و رویداد فرهنگی ­ـ  ترویجی حضور به هم رسانده و با مشارکت فعال خویش ما را در راه رسیدن به اهداف اجلاس یاری نمایند.

امید آن که خروجی این گرامیداشت به افزایش آگاهی ما از آینده­های پیش رو و اطلاع بیشتر و منطقی­تر از آینده­ای که می خواهیم بسازیم کمک خواهد کرد.

 

 

آقای دکتر گواهی، دبیر شورای آینده نگری فرهنگستان علوم

 

 

فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران در نظر دارد تا با گسترش و تعمیق فرهنگ و تفکر آینده­نگری، ضمن انجام رسالت علمی ـ  فرهنگی خویش، حتی المقدور نقش موثرتری در ترسیم آینده مطلوب کشور ایفا کند.

در خاتمه جا دارد از ریاست محترم، دبیر محترم و سایر مسئولین فرهنگستان که با حمایت های همه جانبه خود زمینه برگزاری این نشست را فراهم آورند و نیز از همکاران دبیرخانه شورای آینده نگری فرهنگستان که در چند ماه گذشته مقدمات اجرائی شدن آن را رقم زدند، به ویژه همکار ارزشمند دبیرخانه سرکار خانم مینا بابایی نصیر که با تلاش فراوان مسئولیت جمع آوری اطلاعات، تدوین و تنظیم، چاپ و انتشار این دفتر را به نحو احسن به انجام رساندند، تقدیر و تشکر نمایم.

پس از فرمایشات دبیر جلسه با عنایت به غیبت آقای دکتر نوبخت آقای دکتر داوری به ایراد سخنانی در باب فلسفه و آینده نگری پرداختند.

چکیده سخنان آقای دکتر داوری

قدیمی ها و متقدمان، غیبگویی، پیشگویی و پیش بینی داشتند. امروز با غیب گویی و پیشگویی کاری نداریم زیرا مربوط به علم و برنامه ریزی نمی شود ولی پیشگویی قدیم مثل پیشگویی جدید است. مثلا جزر و مد دریاها را پیشگویی می کردند، گاهی هم اشتباهی پیشگویی می کردند. امروز پیش بینی ها دقیق تر است زیرا محاسبات دقیق تر است اما آینده نگری علم پیش بینی نیست. آینده نگری به جامعه جدید تعلق دارد و در جامعه قدیم به هیچ وجه آینده نگری نبود. از زمان ساسانیان تا ابتدای دوره قاجار در ایران زندگی اقوام، شهرها و محله ها تقریبا ثابت مانده است، یعنی اگر اختلاف هایی است آن قوم با آن قوم، این محله با آن محله و این منطقه با آن منطقه است. در پی این هزار و اندی سال تغییری در زندگی اجتماعی و معیشتی مردم و مناسبات و سبک زندگی مردم پیدا نشده است.

البته نمی گویم هیچ تغییری نبوده، مگر می شود جامعه ای تغییر نکند؟ اما اینکه ما امروز فکر می کنیم همه چیز یک مسیر تکاملی و استکمالی دارد، این فکر متعلق و مختص به جامعه جدید است و هیچ جامعه ای در گذشته به این معنای جدید، تکامل نداشته است. دقیق تر بگویم تغییر، مختص تکنولوژی است. اگر استکمال است، مربوط به تاریخ نیست بلکه مربوط به تکنولوژی است. تاریخ تکامل پیدا نمی کند. حقیقت، ناپوشیدگی است. یعنی امور پوشیده اند و باید این پوشش را از رویشان برداشت. وجود، نوعی پوشیدگی دارد. تاریخ هم همین طور. ما اصل تکامل را به کار می بریم. اگر بخواهیم آینده نگری را بشناسیم، مدرنیته را باید بشناسیم؛ یعنی آینده نگری از لوازم مدرنیته است. بشر پیش از مدرنیته اصلا در فکر طراحی آینده نبود. بشر از زمانی به فکر طراحی آینده افتاد یا از زمانی طراحی آینده مطرح شد که به زبان آن فیلسوف آمد که علم، قدرت است. فرانسیس بیکن گفت، علم، قدرت است، علم، فضیلت بود و هست اما علمِ زمان ما قدرت است. وقتی می گوییم قدرت بلافاصله اعمال قدرت در نظر می آید و اعمال قدرت از طرف کسی است که در جامعه دارای قدرت است.

علم، قدرت کارسازی دارد یا لااقل علم جدید قدرت کارسازی دارد. بشر قبل از اینکه وارد علم شود، این علم کمال علوم قرون وسطی نیست، این علم کمال علوم اسلامی نیست، این علم تم جدیدی است. این علمی است که جهان را دگرگون می کند. این علم یعنی علم تکنولوژیک.

تکنولوژی قدیم چیزی بود که به آن می گویند صنایع، کار دستی؛ حرفه بود. حرفه صنعتگرایی بود. تکنولوژی امروز چیز دیگری است با طرح مهندسی، تصرف در طبیعت به وجود آمد. همین بشر این شأن را برای خود قائل است که جهان را به نفع خودش تسخیر و بهره برداری کند. آینده نگری موقوف به این است که ما توانایی و علم داشته باشیم و امکانات در اختیار ما باشد.

آینده نگری یک علم نیست. اگر علم است علمی مانند فیزیک، اقتصاد و شیمی نیست که در مدرسه بخوانیم. آینده نگری برای اینجا و اکنون است. بنابراین وقتی می خواهیم آینده نگری کنیم آینده را نمی سازیم ولی به یک معنایی هم می سازیم. مهندس طراحی می کند اما هر چیزی دلش بخواهد طراحی نمی کند. اگر مهندسی اجتماعی معنا داشته باشد معنایش در آینده نگری محقق می شود. یعنی آینده نگری یک کار مهندسی است. همانطور که مهندس پروژه دارد، آینده نگری هم پروژه دارد. ما نمی توانیم آینده نگری بخوانیم و درس دهیم.

 

دکتر داوری اردکانی، ریاست فرهنگستان علوم

 

 

بعضی از جوامع اصلاً آینده ای ندارند. این تحول ۴۰ سال اخیر تکنولوژی را در نظر بگیرید آیا اینها قابل پیش بینی بود؟ ببینید که آن تحول در جوامع توسعه نیافته چه اثری داشته است. اصلا قابل پیش بینی در کشورهای توسعه نیافته نبوده است. ما امروز مصرف کننده انرژی هستیم حتی بیشتر از کشورهای توسعه یافته. ۴۰ سال پیش چه آینده نگری ای داشتیم؟ برنامه ریزی با آینده نگری ممکن می شود؛ یعنی اگر آینده نگری نباشد برنامه ریزی هم ممکن نیست. جهان تا سال ۱۹۲۲ هیچ برنامه ریزی اجتماعی و اقتصادی و برنامه توسعه نداشت. این پیروان مارکس بودند که می خواستند با انقلاب، بشر را به خانه طبیعی شان ببرند و از خودبیگانگی نجات دهند. این شاگردان مارکس بودند که در جامعه توسعه نیافته روسیه اولین برنامه توسعه را ریختند. البته بعد از جنگ جهانی دوم هم اروپا نیاز به بازسازی داشت. بنابراین به برنامه ریزی محتاج بودند. بعضی از کشورها هم برای برون رفت از بحران، نیاز به برنامه ریزی داشتند. امروز همه کشورها برنامه ریزی برای آینده خود دارند که براساس امکاناتی که دارند ساخته می شوند. برنامه ریزی با شناخت امکانات درونی، برونی و مادی که در جامعه وجود دارد و با شناخت همت ها، علوم، درک ها و فهم ها صورت می گیرد.

پس از سخنان آقای دکتر داوری از مهمانان عزیز پذیرایی شد.

جلسه اول نشست صبح

جلسه اول اختصاص به پنل آینده پژوهی در ایران با حضور اساتید خانم دکتر طباطبائی یزدی، دکتر الستی، دکتر ناظمی داشت که آقای دکتر ناظمی به عنوان نخستین سخنران به ایراد مطالبی درباره "آینده‌نگاری ملی، ما و فرهنگ آینده‌نگری" پرداختند.

" آینده‌نگاری ملی، ما و فرهنگ آینده‌نگری" عنوانی بود که جناب آقای دکتر ناظمی نائب رئیس انجمن آینده نگری ایران و عضو هیات علمی مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور برای سخنرانی خود انتخاب نموده بودند. ایشان سخنان خود را با این سوال آغاز کردند که چرا برخی از کشورها نوآورتر از سایر کشورها هستند؟ در پاسخ به این سوال اشاره داشتند که می توان از مفهومی به نام اکوسیستم یا زیست بوم نوآوری[1] نام برد. در واقع کشورهای نوآورتر دارای زیست بوم مناسب تر هستند و این زیست بوم ها دارای وجوه متفاوتی هستند که می توان به عنوان نمونه فرهنگ هر جامعه را یکی از مهمترین وجوه آن دانست. البته این مفهوم را در مسائل دیگری مانند پایداری، کارآفرینی و سایر موارد نیز مشاهده کرد.

حال این سئوال را می توان درباره آینده نگری نیز مطرح کرد که "چرا برخی جوامع بلندمدت‌نگرتر از دیگر جوامع هستند.؟" در پاسخ می توان استدلال مشابهی داشت و دلیل امر را در زیست بوم مناسب تر آینده نگری جست. احتمالا این جوامع دارای محیط بهتری برای آینده‌نگری هستند. احتمالا بلندمدت‌نگری منافعی برای شهروندانش ایجاد می‌کند. احتمالا آینده‌نگر بودن آموزش داده می‌شود و غیره. در ادامه ایشان با اشاره به کتاب آقای دکتر کاتوزیان با عنوان "ایران جامعه کوتاه مدت" به این واقعیت اشاره داشتند که "جامعه ایران جامعة کوتاه‌مدتی بوده است، بلندمدت‌نگری نیازمند ثبات است و بلندمدت‌نگری نیازمند رویه‌ها و قوانین پایدار است."

 

دکتر ناظمی، عضو هیات علمی مرکز سیاست های علمی کشور و نائب رئیس انجمن آینده نگری ایران

 

 

آقای دکتر ناظمی با عنایت به عضویت در کمیته علمی دبیر خانه طرح آینده نگاری ملی، هدف بنیادین آینده‌نگاری ملی را ارتقاء زیست‌بوم آینده‌نگاری کشور به جای انجام صرفِ پروژه‌های آینده‌نگاری و تعیین اولویت‌ها بیان داشتند. ارتقاء زیست بوم آینده نگری نیز بدین معناست که فرصت هایی ایجاد شوند که امکان دست یابی به جامعه بلند مدت نگر را بیشتر فراهم کنند. زمینه‌های یک جامعه برای آینده‌نگر شدن را نیز می توان از جنبه های مختلف سنجید. به عنوان نمونه با عنایت به چارچوب STEEP زیست‌بوم آینده‌نگاری را می توان شامل: شهروند آینده‌نگر (S)، شناسایی فناوری‌های آينده (T)،  اقتصاد دانش‌بنیان (E)،  توسعه پایدار (E) و امید به تغییر (P) دانست.

ایشان در ادامه با بیان اینکه تعریف برنامه‌های بهبود زیست‌بوم مهمتر از برنامه‌های آینده‌نگاری است، طرح آینده‌نگاری ملی را در واقع شتابدهنده آینده‌نگاری در کشور برشمردند و در این راستا خواستار مشارکت و همکاری همه فعالین این حوزه شدند. ایشان به نمونه هایی که در سایر کشورها در راستای ارتقای فرهنگ آینده نگری و بهبود زیست بوم آینده نگاری نیز اشاراتی داشتند. از جمله:

  • نمونه 1: حمایت برنامه های رسانه ای - به عنوان نمونه یورونیوز بخشی با عنوان سای – تک دارد که شامل:  اخبار آینده، فناوری پیشرفته، نوآوری، علم، مراقبت هوشمند، فضا، شهرهای آینده، چشم‌انداز شهری و غیره می باشد.
  • نمونه 2: موزه و استودیوهای آینده که شامل نمایشگاه تحولات آینده، ایجاد ادراک در خصوص تغییرات آینده، تولید Demo و Prototype، ابزار ایجاد خلاقیت به واسطه عینی شدن وضعیت آینده هستند.
  • نمونه 3: مسابقات در خصوص آینده. به عنوان نمونه بنیاد راکفلر (Rockefeller Foundation: Scenarios Competition) مسابقه سناریوهای آینده را برگزار می‌کند و جایزه نقدی اهدا می کند و یا پارلمان فنلاند (کمیته آینده فنلاند) مسابقة نوشتاری در خصوص آینده فنلاند برگزار کرده است.
  • نمونه 4: شرکت‌های تولید گزارش‌های وضعیت آینده. به عنوان نمونه گزارش BMI: Business Monitor ، 2500 گزارش به صورت فصلی در 24 صنعت و 200 بازار تولید می کند که قیمت هر گزارش حداقل 1300 دلار است.

در پایان ایشان بیان داشتند که در طرح آینده نگاری ملی به دنبال ارتقای زیست بوم آینده هستند زیست بومی که جامعه آینده نگرتری داشته باشیم و موفقیت در این امر مستلزم همکاری افراد و سازمان های مختلف فعال در حوزه آینده نگری می باشد.

پس از آقای دکتر ناظمی آقای دکتر الیاسی سخنرانی خود را با موضوع  دبیرخانه ملی آینده نگاری شتاب دهنده آینده‌نگری در کشور انجام دادند.

چکیده سخنرانی آقای دکتر الیاسی

آقای دکتر الیاسی معاونت محترم سیاست گذاری و ارزیابی راهبردی معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری که مسئولیت اجرای طرح آینده نگاری ملی را بر عهده دارند موضوع سخنرانی خود را به بیان وظایف "دبیرخانه ملی آینده نگاری شتاب دهنده آینده‌نگری در کشور" اختصاص داده بودند. ایشان در ابتدای عرایضشان عنوان داشتند که معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری تنها یکی از بازیگران عرصه ارتقای زیست بوم آینده نگری در کشور می باشد  و این امر نیازمند حضور سایر بازیگران نیز می باشد.

 

دکتر الیاسی، معاونت محترم سیاست گذاری و ارزیابی راهبردی معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری

 

 

در ادامه ایشان با تبیین اینکه آینده‌نگاری چه چیزی نیست؟ به اینکه آینده نگاری باید چه سمت و سویی داشته باشد پرداختند.

آینده‌نگاری چه چیزی نیست؟

  • تولید سندهای سیاستی که در قفسه‌ها هستند!
  • تحلیل های تکنولوژیک و فارغ از روند جامعه!
  • تولید مقاله‌ها و مستندات علمی!
  • انجام پروژه های تحقیقاتی در مورد آینده!
  • تکرار گفتمان فعلی و بازخوانی تاریخ!

آینده‌نگاری باید چه سمت و سویی داشته باشد؟

  • شکل دهی نوع تفکر جدید با پرورش مدافعان تفکر جدید
  • شبکه‌سازی میان فعالان جامعه دانش‌بنیان (یاریگری)
  • هم‌گرایی و اجماع میان مدل ذهنی نخبگان و سیاست‌گذاران
  • خلق و فرهنگسازی نگاه بلندمدت و آینده‌نگر و پیش بینی کننده
  • تعهدآفرینی در خصوص توسعه دانش‌بنیان

ایشان در ادامه کارکردهای اصلی آینده‌نگاری ملی در ایران را "ایجاد درک عینی در خصوص آینده و تغییرات آن، اجماع و هم‌رائی در خصوص اتخاذ راهبردها و سیاست‌ها در سطح ملی، ایجاد مکانیزم هشدار دهی نسبت به تغییرات آینده دانستند و در نتیجه مشارکت خصوصی- دولتی در طراحی راه‌حل‌ها و اولویت های ملی کارکرد اصلی آینده نگاری است. در این راستا سیاست هایی نیز به شرح زیر تدوین شده اند:

  • سیاست 1: تغییر مدل‌های ذهنی مهم‌تر از اولویت‌گذاری و تدوین اسناد (ابزار اصلی: تنوع در خروجی‌ها و مخاطبان)
  • سیاست 2: مدل اجرایی؛ شتاب‌دهنده آینده‌نگاری (ابزار اصلی: ایجاد فضای کسب‌وکار در خدمات آینده‌نگاری و شناسایی و پرورش نوپاها)
  • سیاست 3: ایجاد شبکه‌های خود اتکاء در سه مرحله در هر بخش (ابزار اصلی: خرید خدمات)
  • سیاست 4: سامان‌دهی و بهبود محیط کسب‌وکار خدمات آینده‌نگاری

ایشان حوزه هایی که برای انجام آینده‌نگاری دوساله انتخاب شده اند را موارد زیر ذکر کردند:

فاوا (فناوری اطلاعات و ارتباطات)، ‌محیط زیست، انرژی، سلامت، بهداشت و درمان، نانوفناوری، دفاع و امنیت، زیست ‌فناوری، شهر و شهروند.

ایشان در انتها به بیان فرایند برنامه ملی آینده‌نگاری از ابتدا تا کنون پرداختند.

پس از آقای دکتر الیاسی نوبت به آقای دکتر الستی معاونت محترم فرهنگی بنیاد ملی نخبگانرسید تا سخنان خود را ایراد بفرمایند.

چکیده سخنرانی آقای دکتر الستی

حدود 8ـ7 سال پیش در زمانی که بنده توفیق خدمت گذاری در مرکز تحقيقات سياست علمي کشور (ریاست مرکز از سال 1384 تا 1388) را داشته ام. در آن زمان پروژه ای به سفارش شورای عالی انقلاب فرهنگی در حاشیه تدوین نقشه جامعه علمی کشور به نام پایلوت فناوری های مناسب ایران 1404 در شرایطی که تقریبا اطلاعات آینده پژوهی وجود نداشت، صورت پذیرفت. ناچار شدیم از روش مطالعه، بررسی و تصمیم­گیری استفاده کنیم. در زمان انجام  آن پروژه یک سری سوالات مطرح شد. بعد از دوری من از حوزه فعالیت فوق، در جریان قرار نگرفتم که آیا کشور سرانجام در راستای پاسخ به این سوالات به نتایج مقتضی رسید یا نرسید. اما در حوزه عمل مشاهده کردم که دوره های کارشناسی ارشد و دکتری آینده پژوهی ایجاد شده است. در حال حاضر دانشجویان و فارغ التحصیلان آینده پژوهی را داریم.  با توجه به تجربیات شخصی ام برداشتم این است که نمی توان آینده پژوهی را علم دانست. 

با توجه به اینکه آینده پژوهی در ایران یک رشته نوپایی به حساب می آید، تصمیم گیری درباره آن زود است. به هرحال برای گسترش این رشته بایستی به نقدهای فلسفی درباره این رشته و تجربیات کسب شده در این حوزه توجه کرد. پیشنهاد من این است که در مجامع علمی مثل فرهنگستان و سایر مراکز مشابه نتایج مطالعات آینده نگری تجزیه و تحلیل شوند تا با توجه به زیست بوم جامعه ایران به یک دانشی برسیم که بتوانیم به سوالات مطرح شده در ارتباط با آینده پاسخ دهیم.

 

دکتر الستی، معاون فرهنگی بنیاد ملی نخبگان

 

 

پس از پایان سخنرانی آقایان دکتر ناظمی و الیاسی  و الستی،  خانم دکتر طباطبایی نیز مواردی را عنوان و سپس پیرامون موضوعات مطروحه بحث و گفتگو شد.

جلسه دوم نشست صبح

این جلسه  با حضور اساتید دکتر مکنون، دکتر لیاقتی، دکتر شایگان به بحث آینده محیط زیست و توسعۀ پایدار در ایران اختصاص داشت. که آقای دکتر لیاقتی سخنرانی مبسوطی در این باره انجام دادند.

چکیده سخنرانی آقای دکتر لیاقتی

آینده محیط زیست و توسعه پایدار

جناب آقای دکتر لیاقتی ریاست پژوهشکده علوم محیطی دانشگاه شهید بهشتی سخنان خود را با مقدمه ای دوسویه آغاز نمودند. روند مصرف در کره زمین و پیشینه آینده نگر بودن منابع انسانی کشور دو محور مقدماتی صحبت های ایشان بود. جهان در حال حاضر سی درصد بالای ظرفیت زیستی زمین مشغول مصرف منابع است و روند کنونی بی شک پاسخگوی نیاز آینده بشر نخواهد بود. تغییر روند امری اجتناب ناپذیر خواهد بود وگرنه در سال 2050 زمینیان به دو کره برای زندگی نیاز خواهند داشت و زمین با ظرفیت کنونی پاسخگوی احتیاجات نخواهد بود. نکته دوم مورد نظر ایشان این سوال اساسی بود که علی رغم اینکه ما در کشور نیروی انسانی آینده نگر داشتیم، چگونه دچار چنین سرنوشت زیست محیطی شده ایم؟

آقای دکتر لیاقتی چالش های اساسی محیط زیست کشور را موارد زیر برشمردند:

آب، خاک، هوا، الگوی مصرف نادرست، الگوی کشت نادرست، مدیریت اجرایی نامناسب، کارایی نامناسب در بهره وری منابع، الگوی قدیمی اقتصادی و آمایش سرزمین.

 

دکتر لیاقتی، ریاست پژوهشکده علوم محیطی دانشگاه شهید بهشتی

 

 

ایشان در توضیحات تکمیلی تغییرات سرانه آب تجدید پذیر و استفاده نامناسب از منابع آبی را مورد هدف قرار دادند. آقای دکتر لیاقتی همچنین ارتباط بینابینی میان چالش ها را مورد توجه قرار دادند. جایی که با آمایش سرزمین نامناسب کشاورزی را نادرست گسترش دادیم و محصولات کشاورزی آب بر و با ارزش افزوده پایین را در مناطق کم آب تولید کردیم. الگوی نادرست کشت را مرتبط به آمایش سرزمین و استفاده نامناسب از منابع آبی دانستند و نتیجه را این دیدند که ایران امروز از منظر فرسایش خاک جز پنج کشور اول جهان است. ایران شرایطی بحرانی در فرسایش خاک دارد و حال مدیریت اجرایی نامناسب پسماند را نیز به آن اضافه کنید. در ادامه ایشان اشاره کردند آلودگی هوا از جنس هزینه است و آن هم هزینه ای اجتماعی با پیامدهای مختلف که تا سال 2020 حدودا بیست میلیارد دلار را بر کشور تحمیل خواهد کرد.

آقای دکتر در ادامه اشاراتی به نگرش اقتصادی ما نسبت به محیط زیست داشتند و آن را با دیگر نقاط جهان مقایسه نمودند. ایشان نگرش کنونی کشور را قدیمی و مبتنی بر محیط زیست معرفی کردند و این در حالی است که دنیا امروز اقتصاد اکولوژیک را در دستور کار خود قرار داده و با در نظر گرفتن توانایی و قابلیت محیط زیستی هر منطقه مدل اقتصادی را طراحی و توسعه می دهد. ما اگر آمایش سرزمین مناسبی مطابق با اقتصاد اکولوژیک داشتیم، دچار چنین سرنوشتی نمی شدیم.

چالش های کنونی کشور پیرامون آب، خاک و هوا گزینه داخلی نمی تواند داشته باشد زیرا تکنولوژی و منابع مالی کافی مدیریت آن ها را در اختیار نداریم و ناگزیر هستیم تا از سرمایه گذاری های خارجی استفاده کنیم که خود این امر ساده نخواهد بود. ایشان صحبت های خود را با اشاراتی به آینده به اتمام رساندند به این ترتیب که اذعان نمودند که سرمایه گذاری ها در دنیا به سمت بازیافت رفته و آن را صنعت آینده خواندند. ثروت در آینده بی شک از بازیافت حاصل خواهد شد. بازیافت و استفاده حداقل از منابع راه بقای انسان در پاسخگویی به احتیاجات انسان متجدد آینده است و این در حالی است که امروز صنایع محدود بازیافت کشورمان یکی پس از دیگری ورشکست می شوند.

پس از سخنرانی آقای دکتر لیاقتی آقای دکتر مکنون نیز توضیحاتی ارائه و سپس پیرامون مباحث بحث و گفتگو شد. با پایان این بخش از میمانان پذیرایی به صرف ناهار انجام شد.

 

بخش دوم نشست بعد از ظهر

این بخش اختصاص به دو جلسه آینده آموزش عالی در ایران و آینده نگری از منظر فرهنگ و تمدن اسلامی داشت.

 

 

 

جلسه اول

چکیده سخنرانی آقای دکتر توفیقی

آقای دکتر توفیقی وزیر اسبق وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و عضو شورای آینده نگری فرهنگستان سخنان خود را پیرامون آینده پژوهی و آموزش عالی ارائه کردند.

یکی از نکات قابل توجه در کشورهای صنعتی و توسعه یافته،‌ پیدا کردن دلایل و محرک‌هایی است که در این کشورها سبب رشد و رونق آینده پژوهی و جذب حمایت‌های کافی در این حوزه شده است.

واقعیت امر این است که در چنین کشورهایی آموزش عالی حکم یک صنعت را پیدا کرده و با صنایع دیگر رقابت می‌کند. برای نمونه در آمریکا بحث آموزش عالی بیش از 20 میلیارد دلار گردش مالی به همراه دارد و تبدیل به صنعتی عظیم شده است. این صنعت در استرالیا در زمره سه صنعت برتر قرار دارد؛ چه در بحث جذب دانشجویان بین المللی و چه در سایر موارد. مثال دیگر کشور مالزی است که برنامه‌ای برای جذب دانشجویان بین‌المللی طراحی و صنعت بزرگی را در حوزه آموزش عالی پی‌ریزی کرده است. از سویی آموزش عالی با ورود به عرصه صنعت، خود به خود وارد بازار عرضه و تقاضا و تعاملات محیطی خواهد شد و تمام این دلایل محرک‌های قابل توجیهی برای آینده­پژوهی خواهند بود.  زیرا برای طراحی گردش مالی مناسب و حضور در بازار رقابت نیاز به شناخت مولفه‌های محیطی و در پی آن نیاز به آینده پژوهی بوجود می­آید.

امروزه در ایران نیز شاهد تحولات بنیادی در ساختارهای دانشگاهی هستیم. برای نمونه گسترش آموزش مجازی برخی از دانشگاه‌ها را نگران و آینده آنها را به مخاطره انداخته است. به عبارتی دانشگاه سنتی متوجه این چالش و به دنبال آن ایجاد محرکی برای آینده پژوهی خواهد بود. از سوی دیگر بوجود آمدن بحث دانشگاه کارآفرین،‌ نشان دهنده پوست­اندازی دانشگاه‌ها و تعریف نسل جدیدی از آنهاست. بنابراین این سؤال مطرح می‌شود که چه راهکارهایی برای مواجه با این چالش‌ها وجود دارد. به نظر می‌رسد که باید با جدیّت بسیار در بحث‌های پژوهشی و مدیریت منابع تجدید نظر کرد و به تغییر ساختار دانشگاه‌‌ها پرداخت.

در نتیجه برای ادامه حیات دانشگاه گریزی جز داشتن یک چشم انداز دقیق و تجدید نظر در تمام شئونات دانشگاهی نیست. برای این کار نیاز به ابزاری به نام آینده‌پژوهی است. 

نکته قابل توجه دیگر، ایجاد تحول در نقش دانشگاه‌ها در جامعه است. به عبارتی با بروز مشکلات و پیچیدگی‌های روز افزون جامعه، انگشت اتهام به سوی دانشگاه‌ها دراز شده است. گویا همه انتظار دارند که پایان‌نامه‌های کارشناسی ارشد و رساله‌های دکتری، بسیاری از مشکلات کشور، اعم از آلودگی هوا، مصرف انرژی، محیط زیست و غیره را حل کند.

تا پیش از این گمان می­شد که برای حل مشکلات نیاز به دانش نیست و کسی دانشگاه­ها و دانشمندان را به بازی نمی­گرفت. و به نظر بنده دانشگاهی که به حاشیه رانده می­شود، نیازی به آینده نگری نخواهد داشت. آینده نگری زمانی اهمیت پیدا می­کند که شما در متن جامعه، چالش­ها و تغییرات قرار می­گیرید. خوشبختانه اندک اندک توجهات بیشتری به دانشگاه­ها در جهت حل مسائل معطوف شده است که رویکرد بسیار مثبتی است. دانشگاه­ها نیز باید همگام با این رویکرد جدید به نقش آفرینی نوینی روی آورند و در همین راستا است که آینده پژوهی معنا پیدا می­کند.

اکنون دانشگاه­ها در معرض تحول و کشیده شدن به متن اجتماع هستند. این مسأله دانشگاه­ها را با چشم انداز جدیدی مواجه می­کند. برای نمونه توجه به این موضوع  که آدم­هایی که تا دیروز در دانشگاه­ها تربیت می­شدند مهارت و دانش کافی برای رویارویی با مسائل امروزی را ندارند و آموزش عالی ما برای پیشرفت نباید سیاست انزوای جهانی را پیشه کند، بلکه باید قدم به متن تحولات گذارد.

تمام چالش­ها و مسائلی که اکنون گریبانگیر آموزش عالی کشور است همانند بحث بین المللی شدن دانشگاه­ها و پیوستن به جریان جهانی دانشگاه­ها، وجود صندلی­های خالی (حدود 500 تا 600 هزار)  در بخش غیر دولتی دانشگاه­ها و غیره  نتایجی از ضعف آینده نگری و آینده پژوهی در آموزش عالی ماست.

برای حل مشکلات امروزی در آموزش عالی نیاز به دانش میان رشته­ای است که در دانشگاه­­ها بسیار کم رنگ است و یا وجود ندارد. و بالاخره آن که هر موضوعی که ما را وادار کند تا به فکر فردا باشیم، از مقوله آینده نگری است و مسلماً آینده نگری بدون آینده پژوهی امکان پذیر نیست.

 

دکتر توفیقی، وزیر اسبق وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و عضو شورای آینده نگری فرهنگستان

 

 

پس از جناب آقای دکتر توفیقی خانم نورشاهی ریاست موسسه پژوهش و برنامه ریزی آموزش عالی درباره وضعیت آموزش عالی در ایران صحبت کردند.

چکیده سخنرانی خانم دکتر نورشاهی

ایشان با توجه به مباحث مطرح شده در سمینار، در خصوص زیست بوم و رویکرد آینده پژوهی به دو تجربه در حوزه آموزش عالی اشاره کردند. معمولا تکنیک ها و روش ها را به صورت فرمالیستی استفاده می کنیم  یک جریانی راه می افتد و ما با آن همراه می شویم. بستر و جامعه ای که از این تکنیک ها استفاده می کند خیلی مهم تر از خود تکنیک هاست. مثال ساده ای خدمتتان عرض کنم در سال 1381 تبصره 36 قانون دوم توسعه سازمان برنامه را موظف کرده بود که برآوردی از تقاضای نیروی انسانی متخصص را محاسبه کند و بنای هدف گذاری برنامه قرار دهد. همان سال به سفارش سازمان برنامه پروژه ای تعریف شد و 40 زیر پروژه زیر عنوان آن طرح انجام شد.

در همان گزارش، در دهه 90 پیش بینی شده بود با توجه به واقعیت گروه سنی به دلیل کاهش جمعیت، کاهش تقاضای اجتماعی ورود به دانشگاه را خواهیم داشت. بعد از 10 سال با توسعه بی رویه آموزش عالی، الان در این زمان وزارت علوم و تحقیقات فناوری با یک بحرانی تحت عنوان سامان دهی موسسات آموزش عالی بدون توجه به برآورد ها و با بحران صندلی های خالی در دانشگاه ها مواجه است. در نتیجه با توجه به بسترهای موجود از روش ها و تکنیک های آینده پژوهی به درستی استفاده نمی شود و در تدوین برنامه ها از نظرات کارشناسی کارشناسان استفاده نمی شود. به نظر ایشان باورها و نگرش های مدیران ارشد سازمان ها در استفاده از تکنیک ها و روش ها بسیار موثر است.

 

دکتر نورشاهی، ریاست موسسه پژوهش و برنامه ریزی آموزش عالی

 

 

جلسه دوم

این جلسه به بحث آینده نگری از منظر فرهنگ و تمدن اسلامی اختصاص داشت که با سخنرانی اساتید آقایان دکتر محقق داماد، دکتر اعوانی و دکتر گلشنی برگزار شد.

 

 

 

چکیده سخنرانی دکتر محقق داماد

 جناب آقای دکتر محقق داماد رئیس گروه مطالعات اسلامی، عضو پیوسته فرهنگستان علوم سخنان خود را به موضوع  آینده نگری از منظر فرهنگ و تمدن اسلامی انجام دادند.

 

دکتر محقق داماد، رئیس گروه مطالعات اسلامی، عضو پیوسته فرهنگستان علوم

 

 

در فرهنگ اسلامی ذیل سه مدخل مباحثی از آینده نگری مطرح شده است؛ یکی در حوزه علم کلام اسلامی که بر حسب آیه قرآن که می­فرماید:"و نرید ان نمن علی الذین استضعفوا فی الارض و نجعلهم ائمه و نجعلهم الوارثین" (و اراده کردیم تا برکسانی که در زمین به استضعاف کشیده شده­اند منت نهیم و آنها را پیشوایان مردم و وارثان زمین گردانیم) (سوره قصص، آیه 5) به بندگان صالح و مؤمن خداوند مژده می­دهد که آنان سرانجام وارثان زمین خداوند خواهند بود و این یقیناً پیام آور آینده­ای مثبت ونوید بخش برای همه انسانها خواهد بود. دیگر از موارد آینده نگری در تفکر اسلامی مربوط به "تقدیر معاش" یا "مهندس زندگی" امروز وفردای آدمیان است. چنانکه از امام صادق(ع) نقل است که فرمودند: الکمال، کلّ الکمال، التفقه فی الدین ، الصبر علی النائبه، والتقدیر المعیشه" یعنی اینکه کمال، همه کمال، در سه چیز است: تفکر و تعمق درامر دین، صبر بر سختیها، و اندازه مند نمودن زندگی و معیشت. به عبارت دیگر، در این نوع آینده نگری، تدبیر امور مادی زندگی، که البته در فرهنگ اسلامی از اهمیت بالایی برخوردار است، چه آن که گفته شده" لامعاد لمن لا معاش له"(کسی که معاش درستی ندارد، از معاد درستی هم برخوردار نیست)، مدّ نظر قرار گرفته است. سومین و آخرین نوع آینده نگری مربوط به حوزه تدبیر اجتماعی است. چنانکه از پیامبر بزرگوار اسلام نقل شده است که آن حضرت فرموده اند" انی لا اخاف علیکم الفقر، بل اخاف علیکم سوء التدبیر" یعنی این که من در آینده شما امت اسلامی، از فقیر شدن شما نمی ترسم و بلکه بیشتر خوف آن دارم که شماها در آینده گرفتار سوء تدبیر و مدیریت نادرست اجتماعی شوید، و این البته آینده نگری­ای است که در حوزه جامعه شناسی و علم الاجتماع مطرح است. آقای دکتر داماد همچنین در پاسخ به این پرسش که آیا آینده نگری از مقوله علم است و یا نه، وآیا علم، اسلامی و غیر اسلامی دارد یا خیر فرمودند که اگر مراد شما از علم علوم تجربی و طبیعی باشد که در این مورد علم، علم است و برای مؤمن وکافر فرقی ندارد. چنانکه مثلاً اقتصاد هم یک علم است و لذا ما چیزی به نام اقتصاد اسلامی نداریم، هر چند که البته چیزی به نام اقتصاد مسلمانان داریم. مثلاً وقتی می­گوئیم آب در صد درجه می­جوشد این جزء علوم دقیقه­ای است که در همه جای دنیا برای هر فرد دانشمندی یکسان است. هر چند که اگر آینده نگری را در زمره علوم انسانی بدانیم، آن وقت مثل علوم اجتماعی و یا روانشناسی می تواند صیغه­ای اسلامی داشته باشد. (لازم به ذکر است که در ادامه بحث، آقایان دکتر گواهی و دکتر گلشنی توضیحات مبسوطی در مورد علم دینی و فرق آن با علم سکولار، علم مادی و غیره ارائه دادند که در جای خود ذکر خواهد شد.)

چکیده سخنان آقای دکتر اعوانی

کار فلسفه رصد کردن جریان های فکری است. تاریخ گذشته ما آنقدر زیاد نیست گرچه سه چهار هزار سال از آن میگذرد. منابعی که الان در دست داریم بایستی آنهارا رصد کنیم و ببینیم چه نتایجی دارد. آنها معلول علت هایی از قبیل فرهنگی، فلسفی و جریان های فکری هستند. اینها پایه گذاری شده اند و ما از آنها غفلت کردیم. بحران را از غرب گرفتیم مسایل و طرز فکرشان را هم گرفتیم و باید راه حل پیدا کنیم. سوال این است که آیا می توان راه حل هایی برای خودمان پیدا کنیم؟ پدرانمان این کار را کردند اتفاق بسیار عجیبی که در کل تاریخ بشر افتاد ترجمه تمام علوم عقلی فرهنگ یونانی به عربی بود که این کار تا امروز تکرار نشده است. این نهضت عظیمی بود. آنها علوم را دربست نگرفتند، فکر و نقد و بررسی کردند و حکمت و علم را از آن فرآیند گرفتند. جریانی که امروز اتفاق افتاده این است که ما  علم و فلسفه را از غرب میگیریم و می خواهیم با فلسفه آن ها، بحرانی را که خود فلسفه آن ها ایجاد کرده را حل کنیم. این نشدنی است. این را چطور می توانیم در قالب فرهنگ خودمان حل کنیم. فرهنگ ما با غرب یک تفاوت اساسی در مفهوم علم دارد. در غرب علم، امروز قدرت است اما علم نزد ما حکمت است. علم و قدرتی که تحت حکمت نباشد تمام این بحران ها را پدید می آورد. علم به معنای قدیم به چند عامل بستگی داشت که در علم جدید کاملا فراموش شده است. علم گسسته نبود. انسان شناسی، جهان شناسی و خدا شناسی در همه حکمت ها ارتباط داشتند. در علم جدید انسان را در پرانتز گذاشته و آن را ملاحظه نمی کنند. پیشرفت در قدیم استکبار نفس، روح و آدم شدن و الهی شدن بود و این معنا امروز از بین رفته است. آنچه که در غرب با آنچه در شرق اتفاق افتاده است در مقابل هم هستند. جریانی که در غرب اتفاق افتاده علم به معنای قدرت، از حکمت جدا شد.  امروزه فیلسوفان جدید را حکیم نمی دانند. فلسفه و علم جدید از دو نوع حکمت دینی و حکمت به معنای علم جدا شد. آزادی هم باید در قالب حکمت باشد.

 

دکتر اعوانی، عضو پیوسته فرهنگستان علوم

 

بحران های زیادی در پیش روی خواهد بود و الان اول کار هستیم. وجود انسان در این کره از بزرکترین معجزه تمام کل آفرینش است. پی بردن به وجود انسان نیاز به مطالعه حکمت الهی دارد. جریانی که دنیا دنبال آن می رود دلیلی ندارد حق باشد. باید با جریان های فکری امروز جهان آشنا بود و مدل های جدیدی ارایه کرد.

چکیده سخنرانی آقای دکتر گلشنی

جناب آقای دکتر گلشنی در دو موضوع صحبت هایشان را ارائه نمودند. ابتدا ایشان پیرامون علوم و دین و به طور کلی علم دینی توضیحات خودشان را مطرح کردند و در ادامه در بحث آموزش عالی و آینده، چالش ها و پیشنهادات را ارائه نمودند.

در موضوع اول آقای دکتر گلشنی به توضیح علم دینی از منظر تمدن اسلامی پرداختند و سعی کردند تا مفهوم آن را به روشنی مطرح سازند تا در این زمینه ابهام زدایی شود. ایشان از مشاهده پذیری و پوزیتیویسم آغاز نمودند که دیدگاه کاملا دور از مسائل دینی به حساب می آید، صحبت هایشان را آغاز نمودند و در ادامه دیدگاه تمام دینی را هم صحیح نخواندند. همانطور که تعبیر شانسی و غیرعلمی پذیرفته شده نیست، یافتن تمامی مباحث با مصادیقش در قرآن و احادیث نیز صحیح نمی باشد. در ادامه آقای دکتر اشاراتی به قرآن کردند تا تایید کنند در خود قرآن اشاره شده است که در زمین بگردید که چگونه خدا جهان را خلق نموده است. مفروضات در نظریه پردازی مهم هستند، در علم هم تجربه گرایی و هم نظریه پردازی مهم می باشند. علم دینی تذکر می دهد اگر به خطوط قرمزی برخورد کردید، از تجربه تجاوز نکنید. یک سری سوالات را نمی توان با علم جواب داد، سوالاتی که پوپر آن ها را سوالات بنیادی نامید. اینیشتین هم معتقد بود جواب سوالات بسیاری را شاید در آینده بتوان داد اما نمی توان به آن ها فکر هم نکرد. پس تجربه گرایی و نظریه پردازی در کنار یکدیگر بسیار مهم می باشند و در عین حال علم نمی تواند جواب همه مسائل را بدهد.

در بحث دوم آقای دکتر گلشنی تاکید داشتند تا مشکلات بنیادی کشور حل نشوند مسائل دیگرمان حل نخواهند شد. ایشان این عوامل را به این ترتیب نام بردند:

عدم توجه به دانشگاه ها، تضعیف هویت ملی، رفع نیازهای ملی و شایسته سالاری.

در مورد نکته اول آقای دکتر به این موضوع اشاره کردند که رشد بودجه وزارت علوم در مقایسه با سایر وزارتخانه ها کمترین بوده و اکنون می بینیم دانشگاهیان با مشاغل دیگری زندگی خودشان را اداره می کنند.

در ادامه ایشان در مورد تضعیف هویت ملی ایشان این مساله را توضیح دادند که اکثریت به دنبال استفاده از دانشگاه به عنوان پلی برای مهاجرت و موفقیت هستند و این در حالی است که اکثریت قصد بازگشت به کشور را هم ندارند. عدم خودباوری عامل دیگری بود که ایشان مطرح و اشاره کردند که جذب در بسیاری از دانشگاه ها با اولویت تحصیل در خارج بوده و نه خروجی های دانشگاه های داخلی کشور.

آقای دکتر گلشنی در مورد رفع نیازهای ملی اینطور بحث را باز کردند که در علم به سوی کپی کردن علوم رفته ایم و یکی از دلایل اصلیش جذب در مراکز و دانشگاه های خارجی است و دیگر دانشجویان حاضر نیستند به اولویت های ملی بپردازند. ضمنا مبنای سنجش نادرست مانند تعداد مقالات به این مساله دامن زده است. ایشان ادامه دادند نکات اصلی را فراموش کرده ایم و این شده است که دانشگاه ها مراکز تولید فارغ التحصیل شده اند و کارایی مناسبی ندارند.

آخرین نکته ای که آقای دکتر اشاره کردند مربوط به شایسته سالاری بود و این مساله چه در دانشگاه و چه در اداره کشور ضربه های سنگینی به بدنه جامعه وارد کرده است. ایشان تاکید کردند تا این مسائل حل نشوند به جایی نخواهیم رسید و از سوی دیگر اگر محیط از لحاظ اجتماعی اصلاح شود به صورت ناخوداگاه هم اقتصاد و هم سیاست گذاری درست خواهند شد.

 

دکتر گلشنی، عضو پیوسته فرهنگستان علوم

 

 

IMAGE گفتگو با دکتر رضا داوری اردکانی
انکار ایران، انکار وجود خویش است
IMAGE گفتگو با دکتر مهدی گلشنی
ارزیابی کارنامه علمی فرهنگستانها
IMAGE گفتگو با دکتر رضا داوری اردکانی
نسبت فلسفه و سیاست
IMAGE گفتگو با دکتر حسن تاج بخش
وین جهد می کند که بگیرد غریق را
IMAGE گفتگو با دکتر حسن ظهور
مهندسی زیر ذره بین اخلاق
IMAGE گفتگو با دکتر مهدی بهزاد
دنیای عجیب خط و نقطه ها