به مناسبت فرا رسیدن روز معلم، روابط عمومی فرهنگستان علوم گفتگوی کوتاهی با آقای دکتر حسن تاج بخش استاد ممتاز دانشگاه تهران و عضو پیوسته فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران درخصوص شأن و مقام معلم انجام داده است که مشروح این گفتگو به شرح ذیل برای آگاهی علاقمندان آمده است:

روز معلم بیشتر در مدرسه­ گرامی داشته می­شود، اما همانطور که می دانید تعلیم و تعلم و مقام معلم فراتر دوره مدرسه است.  چه اینکه در دانشگاه ما با اساتید مختلف روبرو هستیم که برای انسان الهام برانگیز هستند. به طور کلی گاهی خارج از ضوابط آموزش عالی رسمی هم هرکس ممکن است معلمی برای خود داشته باشد. به نظر شما آیا این دیدگاه در مورد گرامیداشت مقام معلم محصور در چهارچوب رسمی معلم به عنوان کارمند آموزش و پرورش یا استاد دانشگاه است یا اینکه معلم مفهومی فراتر و فاخرتر از این کلیشه ها دارد؟

به نظر من معلم کسی است که علم می­ آموزد. علم هم حتماً مقید نیست بلکه یک جنبه عام و یک جنبه خاص دارد. جنبه عام علم به طور کلی آموختن مسائل مربوط به زندگی و همچنین ماورای طبیعت و زندگی است و یکی علم خاص است که منظور یک شاخه از علم می­ باشد به عنوان مثال یک نفر پزشک، مهندس یا حقوقدان و ... است. بنابراین هرکس به ما علم می­ آموزد معلم ماست و احترام او واجب است چنانکه اولین معلم انسان مادرش است که زبان به او آموخته و از طریق زبان باقی علوم را می­ آموزد. و بعد از آن پدر اوست و همچنین اطرافیان که در دوران­ های مختلف زندگی انسان از آنها چیزی می­ آموزد. اما به طور خاص معلم، ابتدا از معلم دبستان یا پیش از دبستان شروع می­ شود و پس از آن دبیرستان و دانشگاه که هرکدام به عنوان دبیر و استاد شناخته می­ شوند و مقام معلمی دارند. پایه گذار علم افراد ابتدا معلم دبستان است که اگر او خوب بیاموزد و انسان هم از او خوب بیاموزد، راهش به خوبی ادامه پیدا می­ کند ولی اگر از همان ابتدا خلل در کار باشد بعدها و در دوران دانشگاه به مشکل می ­خورد. پس از آن در اجتماع از دیگران نکاتی می ­آموزد که همه اینها معلم هستند و حقشان واجب است. برای معلم دو چیز باید فراهم باشد، یکی حداقل امکانات زندگی و دیگری احترام. جنبه احترام بسیار مهم است و حرمت معلم یعنی برخورد با او، جایگاه شغلی او و ... .

انَّ المعلم و الطبیب كلاهما

لم ینصحان اذا لم یكرما

واقنع به دردک اذجها طبیبک

وأصبر لجهلك ان أهنت معلما

معلم و طبیب نصیحت نمی­ کنند مگر اینکه احترام ببینند پس اگر طبیب را آزردی به درد خود بساز و اگر معلم را آزردی به جهل و نادانی بساز.

در طول تاریخ جزو سنت های ما بود که به معلم احترام بگذاریم و این احترام گذاشتن جلوی پای او برخاستن نیست بلکه معلم مثل پدر است و همان احترامی که برای پدر خود قائل هستیم برای معلم هم باید قائل باشیم زیرا هستی معنوی افراد به معلم بستگی دارد. در وصیتنامه بقراط برای طبیبان آمده است که معلم و استاد را مثل پدر خود گرامی بدارید و به فرزندان استاد خود طبابت بیاموزید زیرا وجود معنوی شما به استاد بستگی دارد.

به نظر می رسد در یک نگاه کلی امر معلمی را بتوان به دو مقام تعلیم و مقام تربیت تفکیک کرد. به نظر شما اهمیت و فضل تقدم با کدام یک از این دو شئون است؟ آیا معلم باید هم تربیت و هم تعلیم بدهد یا یک اینکه آموزش یک شان برای معلم کافی است و دانش­آموز خود باید مورد دیگر را اکتساب کند؟

مقام تعلیم وظیفه اصلی معلم است اما معلم با رفتار و شیوه برخورد خود تربیت هم می­کند. تربیت بیشتر از همه جا و در ابتدا در خانواده آغاز می­ شود و سپس در مدرسه اتفاق می ­افتد. در قدیم شیوه آموزش تفاوت داشت و به دانش­آموز بسیار سخت می­ گرفتند و ادب آموزی را با تنبیه همراه می­ کردند که کار صحیحی نبود. رفتار معلم خود تربیت کننده است. همچنین همراه با آموزش چه در مدرسه یا مکان­ های آموزشی دیگر، نظم بسیار اهمیت دارد. یعنی به موقع سرکلاس حاضر شدن، غیبت نکردن، انجام تکالیف و غیره. دانش ­آموز در بین همکلاسی خود شیوه رفتار با دیگران را می ­آموزد که ناظم نظارت می­ کند و بدین ترتیب نظم را هم می­ آموزد. اما در درجه اول رفتار خانواده بسیار اهمیت دارد. برای معلم علم آموزی اولویت اول را دارد اما همان دقت و صحت و دلسوزی که در آموختن علم دارد بازهم در تربیت شاگرد اثر می­ گذارد.

اگر خاطره ­ای از دوران معلمی خود یا معلم­ های خود دارید بیان کنید.

من خاطره­ های زیادی از معلم­ ها چه در ایران و چه در خارج دارم. بسیار معلم­ هایی بودند که وجود خود را برای شاگرد می­ گذاشتند و با رفتار خوش هرچه داشتند در طبق اخلاص می­ گذاشتند. خودم هم بیش از پنجاه سال علم آموزی در دانشگاه هرچه می­ توانستم برای دانشجو انجام می­ دادم. معلم دو وظیفه دارد تعلیم درس و تهیه درس مانند نوشتن کتاب و مقالات و غیره. شاگرد تشخیص می­ دهد که معلم به کار خود وارد است و گفتار و آموزش او همراه با صداقت است و یا به عبارت دیگر دانش و وارستگی با هم همراه است و همه اینها باید در راه خدمت به بشریت باشد. در این رابطه سعدی می­ فرماید:

صاحبدلی به مدرسه آمد ز خانقاه

بشکست عهد صحبت اهل طریق را

گفتم میان عالم و عابد چه فرق بود

تا اختیار کردی از آن این فریق را

گفت آن گلیم خویش بدر می‌برد ز موج

وین جهد می‌کند که بگیرد غریق را

یعنی معلمی جهدی است که بشر را از غرق شدن در جهل برهاند و اول باید خود سعی کند تا از جهل رهانیده شود.

ذات نایافته از هستی بخش، کی تواند که شود هستی بخش

معلم آینه شاگرد است چنانکه پدر و مادر آینه فرزند هستند و فرزند جلوه­ گاه پدر و مادر و معلم است».

1000 کاراکتر باقی مانده


IMAGE گفتگو با دکتر محمد شاهدی
اهمیت مصرف پروتئین
IMAGE گفتگو با دکتر سید محمد بلورچیان
معجزات سیلیکون در عصر جدید
IMAGE گفتگو با دکتر یوسف ثبوتی
به مردم اعتماد کردیم
IMAGE گفتگو با دکتر رضا داوری اردکانی
غربت فیلسوف بودن
IMAGE گفتگو با دکتر غلامرضا اعوانی
فلسفه در چین

جدید ترین تصاویر

یکصد و نوزدهمین جلسه مجمع عمومی (96/06/30)_5
سخنرانی آیت الله دکتر سیدمصطفی محقق داماد به مناسبت ایام شهادت امام علی(ع)_6
یکصد و نوزدهمین جلسه مجمع عمومی (96/06/30)_7
دیدار نوروزی اعضاء و کارمندان با رئیس فرهنگستان علوم_3

پخش فیلم