جان باختن تعدادی از هموطنان عزیزمان را در وقوع زلزله غرب کشور تسلیت عرض می کنیم. برای آسیب دیدگان شفای عاجل و برای جانباختگان رحمت و مغفرت الهی مسألت داریم


گفتگوی نشریه فرهنگستان علوم با دکتر شاهدی

«دکتر محمد شاهدی باغ خندان متولد سال 1324 در یزد، دارای مدرک دکتری تخصصی مهندسی صنایع غذایی از دانشگاه پردو آمریکا در سال 1357 است. ایشان از فروردین سال 1358 تاکنون به عنوان عضو هیأت­ علمی در دانشکده کشاورزی دانشگاه صنعتی اصفهان اشتغال دارد و در سال 1380 به مرتبه استادی نائل آمده است. از جمله مسئولیتهای آقای دکتر شاهدی می ­توان به ریاست دانشگاه صنعتی اصفهان (1364 تا 1368)، ریاست دانشکده کشاورزی و مدیریت گروه علوم و صنایع غذایی دانشگاه صنعتی اصفهان (چندین دوره)، ریاست سازمان نظام مهندسی کشاورزی و منابع طبیعی استان اصفهان (1381 تا 1385)، مدیرمسئول مجله علوم و فنون کشاورزی دانشگاه صنعتی اصفهان (از سال 1375)، سرپرستی گروه واژه ­گزینی صنایع غذایی و تغذیه فرهنگستان زبان و ادب فارسی (از 1378 تا 1385) و ... اشاره کرد. دکتر محمد شاهدی از سال 1370 عضو وابسته فرهنگستان علوم است و چندین دوره ریاست شاخه علوم و صنایع غذایی فرهنگستان را به عهده داشته و در سالهای اخیر به نمایندگی از طرف فرهنگستان علوم عضو هیأت­ مدیره انجمن فرهنگستانهای علوم کشورهای آسیایی بوده است. ایشان از سال 1387 معاون پژوهشی علوم محض و کاربردی فرهنگستان علوم است. کسب جوایز متعدد علمی و پژوهشی از جمله جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران، استاد نمونه کشور و چهره ماندگار استان اصفهان در کارنامه فعالیتهای علمی ایشان مشاهده می­شود. گفتگوی کوتاه ذیل با استاد شاهدی، درباره فعالیتها و برنامه­های فرهنگستان علوم، نقش فرهنگستان در کشور و نحوه تعامل دولت با فرهنگستان است:

* با تشکر از وقتی که در اختیار ما قرار دادید، به عنوان معاون پژوهشی لطفاً بفرمایید که طرحهای پژوهشی فرهنگستان به چه موضوعاتی اختصاص دارد؟ این طرحها با طرحهایی که در دانشگاهها و پژوهشگاهها اجرا می­شوند، چه تفاوت دارند؟

* فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران وظیفه اصلی­اش مشاوره به دولت در سیاستگذاریهای علمی و فناوری است. بنابراین مطالعات فرهنگستان به موضوعات کلان علمی و اساسی کشور و آینده ­نگری در علوم و فناوری اختصاص دارد. فرهنگستان با اجرای طرحهای پژوهشی و برگزاری سمینارها و کنفرانسها، از یک ­سو در زمینه موضوعات علمی روز دنیا تحقیق و اظهار نظر می­کند و از طرف دیگر مشکلات مهم کشور را مورد توجه قرار می­ دهد. در دانشگاهها و پژوهشگاهها بیشتر موضوعات تخصصی رشته­های مختلف و فعالیتهای آزمایشگاهی و میدانی مورد توجه است، اما  فعالیتهای فرهنگستان با عنایت به وظایف ذاتی ­اش در سطح بالاتری است. فرهنگستان با مطالعه شرایط کشورهای مختلف بخصوص کشورهای توسعه ­یافته و در حال توسعه و نیازهای کلان حال و آینده کشور، وضع توسعه علوم و فناوریهای کشور را ارزیابی می­کند، ضعفها و قوتها را مشخص و با توجه به تواناییهای موجود در کشور، رهنمودهایی برای توسعه علم ارائه می­ کند. نظرات فرهنگستان که نتیجه اجرای طرحهای پژوهشی و برگزاری میزگردهای تخصصی، سمینارهای علمی و حاصل تبادل افکار صاحبنظران رشته­ های مختلف است، در نهایت به صورت بیانیه جمع­بندی و برای مسئولان ذیربط ارسال می­ شود.

* همانطور که اشاره کردید فرهنگستان بخصوص در سالهای اخیر صدها سمینار و سخنرانی و جلسه میزگرد و کارگروه تشکیل داده و با دعوت از صاحبنظران، درباره مهمترین مسائل علمی و فناوری و فرهنگی کشور اظهار نظر کرده است. آیا این فعالیتها رضایت­ بخش بوده است؟ مسئولان اجرایی تا چه اندازه به توصیه­ های فرهنگستان توجه کرده ­اند؟ آیا نظرات فرهنگستان مؤثر و راهگشا بوده است؟

* فرهنگستان علوم نزدیک به 50  عضو پیوسته و 100 عضو وابسته و همکار مدعو دارد که همگی علاوه بر صاحبنظر بودن در رشته تخصصی خود، جامع ­نگرند و موضوعات کلان علمی، فرهنگی و فناوری کشور دغدغه آنهاست و در زمینه های مختلف صاحب نظر و ایده هستند و به نحوه توسعه علوم روز و نیز مشکلات جهانی واقفند. همچنین فرهنگستان برای استفاده از نظرات صاحبنظران دیگر، استادانی را به عنوان همکار مدعو، دعوت می­کند و از تجارب و تواناییهای علمی آنها نیز بهره­مند می­شود. اکنون حدود 100 استاد مدعو نیز با فرهنگستان همکاری می­کنند. همان طور که گفته­ شد حاصل تبادل نظر صاحبنظران در نهایت به صورت بیانیه ­های متقن جمع ­بندی و برای مسئولان ارسال می ­شود. برای مثال فرهنگستان درخصوص موضوعاتی چون محیط ­زیست کشور، آب و منابع آب کشور، انرژی و منابع آن، مشکلات بخش کشاورزی، توجه بیشتر به علوم انسانی و علوم پایه، نقشه جامع علمی کشور، برنامه ششم توسعه و ... اعلام نظر کرده و اگر از فرهنگستان نظری خواسته شده، این اعلام نظر مورد توجه قرار گرفته است. البته فرهنگستان خود نیز هرجا مشکلی احساس کند، نظرش را اعلام می ­کند که بستگی به دولت و مسئولان اجرایی دارد که تا چه اندازه به رهنمودهای فرهنگستان عنایت داشته باشند. با روی کار آمدن دولت جدید دو اعلام نظر توسط فرهنگستان یکی درخصوص «وضع آموزش عالی کشور» و دیگری درخصوص «مشکلات اقتصادی کشور» تنظیم و برای رئیس محترم جمهوری ارسال شده و خوشبختانه مورد توجه ایشان و مسئولان ذیربط قرار گرفته است. مسئله تحریمهای علمی-تجاری علیه نویسندگان ایرانی یکی دیگر از موضوعاتی بود که دانشمندان کشور از فرهنگستان علوم تقاضا داشتند که اقدامی انجام دهد. در این زمینه در فرهنگستان علوم جلسات مختلفی برگزار شد و درنهایت رئیس محترم فرهنگستان نامه­ ای به رؤسای آکادمیها و مراکز مهم علمی دنیا نوشتند و از آنان خواستند که برای رفع این مشکل ناخواسته تلاش نمایند. آکادمیها در پاسخ به نامه جناب آقای دکتر داوری اظهار داشتند که موضوع را در دستور کار خود قرار داده ­اند و برای رفع این مشکل اقدام کردند. بنابراین با توجه به امکانات و بودجه، فعالیتهای فرهنگستان خوب بوده است، اگرچه تواناییها به مراتب بیش از این حد است.

* آیا در کشور ما به فرهنگستانها آ­نطور که باید توجه شده است؟ اصولاً دولتها با آکادمیها چه تعاملی می­ توانند داشته باشند؟ برای برجسته ­تر شدن نقش فرهنگستان در سیاستگذاریهای علمی و فناوری و فرهنگی و مشاوره به دولت چه راهکارهایی پیشنهاد می­کنید؟

* اینکه چقدر از نظرات و بیانیه ­های فرهنگستان استفاده می ­شود، قابل توجه است. معمولاً اکثر کشورها «فرهنگستان» را بالاترین مرجع علمی کشور می­ دانند و به عنوان صاحبنظر در امور کلان علمی کشور، با صاحبنظران آن مشورت می­کنند. در کشور ما اگرچه در مواردی از فرهنگستان نظرخواهی شده، اما همانطور که گفته شد از تواناییها و پتانسیلهای فرهنگستان استفاده مطلوب نشده است. شاید دلیل عمده این باشد که در برخی دوره ­ها، دولتها به موضوعات مهم روزمره می­پردازند و کمتر در چارچوب یک برنامه مشخص و از پیش طراحی ­شده حرکت می­ کنند. از طرف دیگر آینده­نگری در کشور ما هنوز چنانکه شایسته است مطرح نیست و همین باعث می ­شود که کمتر به نظرات فرهنگستان احساس نیاز شود.

فرهنگستان علوم هرجا تشخیص دهد در زمینه خاصی اطلاعات کافی و تجزیه و تحلیل لازم برای بررسی و نتیجه­ گیری موجود نیست، در چهارچوب طرحهای مطالعاتی، کار پژوهشی انجام می­دهد که البته کمیت این پژوهشها بستگی به بودجه فرهنگستان دارد. نکته دیگر که بسیار حائز اهمیت است اینکه در سالهای گذشته تقریباً فعالیتهای بین­المللی و ارتباطهای فرهنگستان مختل شده بود و فقط توانستیم در چند همایش و اجلاس مهم و ضروری شرکت کنیم. در صورتی که نمایندگان کشورهایی چون پاکستان، ترکیه، بنگلادش و بسیاری از کشورهای کوچکتر از ما در همایشها شرکت می­کنند و فعالیتهای بین­ المللی آکادمی آنها به مراتب بیشتر شده است. بدیهی است که در صورت تأمین بودجه، فرهنگستان می­ تواند بسیار مؤثرتر عمل کند.

امید است با بهبود مشکلات اقتصادی شرایطی فراهم شود که فعالیتهای عمومی کشور با برنامه­ ریزی و آینده ­نگری بیشتر و عالمانه­ تر انجام گیرد. در چنین شرایطی به بررسی و مطالعه بیشتری برای تصمیم­ گیریهای دقیق نیاز است و فرهنگستان می ­تواند بیش از پیش مؤثر واقع شود.

1000 کاراکتر باقی مانده


IMAGE گفتگو با دکتر محمد شاهدی
اهمیت مصرف پروتئین
IMAGE گفتگو با دکتر سید محمد بلورچیان
معجزات سیلیکون در عصر جدید
IMAGE گفتگو با دکتر یوسف ثبوتی
به مردم اعتماد کردیم
IMAGE گفتگو با دکتر رضا داوری اردکانی
غربت فیلسوف بودن
IMAGE گفتگو با دکتر غلامرضا اعوانی
فلسفه در چین

جدید ترین تصاویر

سخنرانی آیت الله دکتر سیدمصطفی محقق داماد به مناسبت ایام شهادت امام علی(ع)_6
سمینار چالش های آموزش زیست شناسی (96/07/13)_3
سخنرانی آیت الله دکتر سیدمصطفی محقق داماد به مناسبت ایام شهادت امام علی(ع)_1
یکصد و نوزدهمین جلسه مجمع عمومی (96/06/30)_9

پخش فیلم