کتاب «زبان شناسي شناختي»، دربرگيرنده ترجمه ها، گفت وگو و گفتارهای آقای دکتر رضا نيلي پور عضو وابسته و رئیس شاخه زبان شناسی فرهنگستان علوم که به تازگي به همت نشر هرمس منتشر شده است، در نشست هفتگي شهر کتاب با حضور ضياء موحد، آزيتا افراشي و رضا نيلي پور بررسي شد.

 

 

آقای دکتر نيلي پور در این نشست گفت: به باور ليکاف منشا علم و شناخت در دوران مختلف تاريخ يکي نيست. در هر دوره اي استعاره اي را گرفته اند و اين استعاره مبناي آن علم شده است. هر يک از مکاتب فلسفي و علمي، در قالب نوعي جهان بيني کوشيده اند تا به شيوه استعاري خاصي براي معني دارشدن ذهن تعريف يا الگويي ارائه دهند. مکاتب فلسفي و زبان شناختي هم درواقع در قالب همان استعاره ها قرار مي گيرند. يک استعاره مبناي يک علم مي شود و ادامه مي يابد و سپس آن علم متعهد مي شود به آن استعاره. اما اينجا دو بحث عمده پيش مي آيد: يک، از لحاظ چيستي يا هستي شناسي که مي خواهد منظر ما به ماهيت ذهن را تعيين کند و دو، از لحاظ روش شناختي. بنابراين وقتي صحبت از علوم شناختي مي شود، مي بينيم که از لحاظ بن مايه هاي فلسفي با يک نوع علم شناختي روبه رو نيستيم.

دکتر نيلي پور با مبنا قراردادن عصر روشنگري، به دوره هاي بعدي پرداخت و يادآور شد: در جنگ هاي جهاني علوم نقش خاصي داشتند. پس از جنگ وارد مقطعي مي شويم که دوران جنگ سرد ناميده مي شود. در اين دوران هم، جهان بيني خاصي وجود داشته و استقلال و مرزبندي هايي براي علوم بوده تا اينکه مي رسيم به دوران جهان دوقطبي و جهان بيني پساجنگ سرد. ديوار برلين نمودي است از اين دوران. در اين مقطع ابرقدرت ها و دانشمندان به اين نتيجه مي رسند که بايد بين علوم وحدت برقرار شود، زيرا بدون اين وحدت امکان توليد جنگ افزارهاي پيشرفته ميسر نيست. علوم شناختي که ليکاف نامش را علوم شناختي نسل اول مي گذارد، در دانشگاه ام. آي.تي متولد مي شود و پس از طرح مباحث مختلف نظريه اطلاعات، بحث حل مسئله با ماشين منطقي پيش مي آيد و در همين نگاه ذهن غيربدنمند يا ذهن به مثابه کامپيوتر اساس کار قرار مي گيرد. مي توان گفت علوم شناختي نسل اول بر پايه مباني و فرضيات فلسفه انگليسي- آمريکايي بر اساس فلسفه نقش گرايي هيلاري پاتنم شکل گرفته است. بر اساس اين باور، ذهن و عمليات ذهني مستقل از مغز و بدن هستند و کارکردهاي شناختي را مي توان بدون توجه به شواهد تجربي و بيولوژيک مغز مطالعه کرد.

نويسنده کتاب «زبان شناسي شناختي» تصريح کرد: علوم شناختي وحدت يافته در دوران پساجنگ سرد به اين شرح اند: زبان شناسي به روش چامسکي، نوروساينس که بيشتر گرايش عصب شناسي دارد، علوم تربيتي، فلسفه تحليلي، روان شناسي شناختي، انسان شناسي و هوش مصنوعي. اينها علوم شناختي نسل اول و مبتني بر انقلابي اند که ليکاف و جانسون اسم آن را انقلاب اول شناختي گذاشته اند. بن مايه هاي فلسفي آن عمدتا ماشين محورند و در پي انواع تکنولوژي ها و انواع ربات ها. اگر بپذيريم علوم شناختي نسل اول مستقل از فعاليت هاي مغز، بدن، تجربه ها و عواطف انساني است، کارکردهاي شناختي را مي توان بدون توجه به شواهد تجربي مطالعه کرد. زبان شناسي زايا-گشتاري چامسکي و روان شناسي شناختي و فلسفه تحليلي هم به همين نوع جهان بيني متعهد بودند.

رئیس شاخه زبان شناسی فرهنگستان علوم در تبيين مکتب هاي فلسفي انگليسي-آمريکايي و چالش هاي علوم شناختي نسل اول گفت: ليکاف در فلسفه بدنمند بحثي را مطرح کرده و مي گويد: مکاتب فلسفي مختلف غرب در طول تاريخ علم درس هاي بسيار زياد و گران بهايي درباره شيوه معني دارشدن ذهن به ما آموخته اند؛ ولي مشکل آنجاست که ماهيت ذهن و شناخت انسان با توجه به شواهد تجربي قابل تحليل و دسترسي نيست، حال آنکه تصور هر يک از اين مکاتب فلسفي اين است که به حقيقتي جاودانه دست يافته اند. بسياري از مکاتب فلسفي غرب در همه زمينه ها قادر به پاسخ گويي و توجيه ماهيت ذهن و شناخت انسان با توجه به شواهد تجربي نيستند. آنچه فلاسفه انجام داده اند عبارت است از انتخاب استعاره هاي موردعلاقه خود براي عليت شناخت و طرح اين استعاره به عنوان حقيقتي جاودانه. ایشان در توضيح جهان بيني علوم شناختي نسل اول تاکيد کرد: رشته هاي علوم شناختي نسل اول بر اساس فلسفه صوري و نوعي ذهن غيربدنمند پايه ريزي شده و شکل گرفته است. نگاه علوم شناختي نسل اول برخاسته از فلسفه پيشيني يا مطالعه ذهن در چارچوب اصول فلسفه پيشيني است. ويژگي مثبت اين نظريه علمي دقت آن بود. خصوصيت فاجعه بارش اين بود که در پوشش نوعي جهان بيني فلسفي پنهان شده، ولي آن را با نتايج و روش هاي علمي آراسته بودند. در فلسفه سنتي، هستي شناسي ذهن واقعي شامل ذهن مستقل از پديده هاي جهان خارج است.

***

روابط عمومی فرهنگستان علوم

 

1000 کاراکتر باقی مانده


IMAGE گفتگو با دکتر رضا داوری اردکانی
فلسفه، توسعه و روشنفکری
IMAGE گفتگو با دکتر سیدمصطفی محقق داماد
الهیات محیط زیست
IMAGE گفتگو با دکتر محمد شاهدی
اهمیت مصرف پروتئین
IMAGE گفتگو با دکتر سید محمد بلورچیان
معجزات سیلیکون در عصر جدید

جدید ترین تصاویر

سومین دوره تجلیل از پژوهشگران جوان برجسته علوم پایه کشور-منتخب فرهنگستان علوم، اردیبهشت96_8
سخنرانی
یکصد و هجدهمین جلسه مجمع عمومی فرهنگستان علوم (96/4/22)_3
سمینار چالش های آموزش زیست شناسی (96/07/13)_12

پخش فیلم