چاپ

 

 

فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران در سالهای اخیر توجه ویژه­ ای به موضوع «بحران آب کشور» داشته است و اقداماتی در چارچوب وظایف خود انجام داده است تا بتواند نقش موثری در پیدا کردن راهکارهای عملی برای حل بحران ایفا نماید. در ادامه فعالیتهای سالهای اخیر که توسط برخی از گروههای علمی فرهنگستان انجام شد، معاونت پژوهشی علوم محض و کاربردی فرهنگستان طبق مصوبه شورای پژوهشی فرهنگستان مسئولیت برگزاری همایش «علل و راهکارهای مقابله با بحران کمی و کیفی منابع آب کشور» را بر عهده گرفت. بر این اساس، پس از برگزاری جلسات شورای علمی همایش و تعیین اهداف و محورها، فراخوان به سازمانها و دانشگاههای معتبر ارسال شد و از صاحبنظران دعوت به عمل آمد. این همایش روزهای 22 و 23 اردیبهشت ماه سال جاری با حمایت ریاست فرهنگستان برگزار شد.

 

مقدمه:

مشکل آب کشور موضوعی تاریخی است، استفاده بی رویه و از روی غفلت یا به هر حال و بدون جامع­ نگری از منابع آبی و عدم سیاست­گذاری علمی از سویی و ایجاد سازه­ های آبی چون سدها و حفر بدون برنامه ­ریزی چاه ­ها از سوی دیگر موجب ناپایداری منابع آب کشور شده و برداشتهای نامعقول و غیرعلمی 15 سال اخیر باعث شده است که منابع آب کشور چه سطحی و چه زیرزمینی به حالت بحران برسد. وضعیت به گونه ­ای است که در صورت تساهل و عدم وجود عزم راسخ برای رفع چالشهای موجود، مشکلات بزرگتری نظیر مهاجرتها، نارضایتی­ ها و سایر معضلات  اجتماعی ایجاد می­ شود. اقدام برای حل این مشکل بدون آگاهی­های اجتماعی امکان­پذیر نیست. صاحب­نظران از یکسو و دولت از سوی دیگر در این ارتباط مسئولیت بزرگی به عهده دارند که فعالیت­های جدی، اجرایی، سریع و اثرگذار را آغاز کنند و راهکارهای برون ­رفت از این وضعیت را اجرایی نمایند.

متوسط بارندگی سالیانه کشور کاهش یافته است. برداشت از آبخوان­های کشور از سال­های دهه 40 شمسی شروع شده و هر ساله افزایش یافته است. تغییرات منابع آب زیرزمینی در طولانی مدت به صورت افزایشی بوده و میزان آن برای منابع آب تجدیدشونده بلند مدت تا سال 1378، 130 میلیارد متر مکعب است. به علت به انتها رسیدن برخی آبخوان­ها و تخریب آنها در سال­های اخیر حجم آب کمتری از آنها برداشت می­ شود. تغییر رژیم بارش­ها و افزایش بارش­های کمتر از 10 میلی­متر به ویژه در مناطق خشک کشور، کاهش ریزش برف، گرم شدن هوا، کم شدن ذخیره برف در ارتفاعات، شروع زمان ذوب شدن برف­ها قبل از اوج گرما، افزایش تبخیر و تعرق از منابع آب­های سطحی و زمینهای کشاورزی، درختان و مزارع، افزایش برداشت آب رودخانه­ها از طریق چاه­های جانبی آنها و کاهش دبی رودخانه­ ها به دلیل برداشت بیشتر از آنها و افزایش برداشت بیش از حد از آبخوان­ها با افزایش چاه­ها و عمیق­ تر کردن آنها، شرایط بحرانی برای آب کشور به وجود آورده است.

صاحب­نظران اعتقاد دارند که عواملی چون خشکسالی و تغییر اقلیم و گرم شدن هوا سهم کمتری نسبت به مدیریت ناصحیح و استفاده غیرحکیمانه از منابع آب کشور در ایجاد بحران داشته است.

در ذیل خلاصه نتایج، پیشنهادها و راهکارهای همایش ملاحظه می­ شود.

 

برخی نشانه ­های پیدایش بحران آب:

 

عوامل مؤثر در ایجاد بحران آب:

 

راهکارهای پیشنهادی برای مقابله با بحران آب:

** ملزم کردن همه آب­بران بزرگ کشور به تصفیه پساب­ها و فاضلاب­ها

** استفاده از آب چرخانی در صنایع و برای استفاده در منابع طبیعی و فضای سبز

** جلوگیری از ریختن فاضلاب­ها و پساب­های تصفیه نشده به رودخانه­ها و منابع آب سطحی دیگر و آب­های ساحلی

** مشروط کردن تأمین آب واحدهای مختلف به استفاده بهینه از آب

** جداسازی فاضلابهایی که آلودگی شدید شیمیایی ایجاد می­کنند از مبدا و تصفیه فاضلابها و استفاده از آنها برای فضای سبز و تولید علوفه برای دامها

** سالم­ سازی منابع آب مورد استفاده برای آب شرب

** جلوگیری از آلودگی آب شرب به پساب­ها و زه­آب­های کشاورزی و آلودگی­های مختلف نظیر بیوتروریسم

** تأمین آب محیط زیست در سطح کشور و جلوگیری از آلودگی­های محیط زیستی در اثر رهاسازی آب­های آلوده.

 

1000 کاراکتر باقی مانده