به همت شاخه علوم باغبانی گروه علوم کشاورزی فرهنگستان علوم، یک جلسه سخنرانی و هم اندیشی با عنوان «مروری بر توسعه پایدار بخش کشاورزی در جهان و ایران» در تاریخ 22 خردادماه 1398 در تالار اجتماعات فرهنگستان علوم برگزار شد.

در این جلسه و در قالب یک سخنرانی تخصصی توسط آقای دکتر کورش وحدتی، استاد مدعو شاخه علوم باغبانی و استاد دانشگاه تهران، ابتدا وضعیت کشاورزی جهان و ایران از نظر سطح زیرکشت، مصرف آب، اشتغال، درآمدزایی و تامین غذا مطرح شد، سپس با توجه به رشد 70 درصدی جمعیت جهان تا سال 2050، به چالش های پیش روی بخش کشاورزی برای تامین غذای نسل آینده، ضرورت توجه به توسعه پایدار کشاورزی، شاخص ها و متغیرها، مقدار تحقق آن ها در کشورهای پیشرو در بخش کشاورزی اشاره گردید. در ادامه بررسی شاخص های توسعه پایدار کشاورزی در ایران با برخی از کشورها، در چشم انداز 1404 مقایسه گردید و به راهکارهای بهبود این شاخص ها در کشور اشاره شد. پس از سخنرانی، در بخش دوم همایش، جلسه هم اندیشی با حضور سخنران، رئیس و اعضای گروه علوم کشاورزی فرهنگستان علوم، جمعی از استادان دانشگاه ها، صاحبنظران و پژوهشگران کشور، مسئولین بخش کشاورزی و صنعت برگزار گردید. نتیجه این تبادل-نظر و هم اندیشی در قالب این بیانه در 11 بند به شرح زیر ارائه گردید:

1- بخش کشاورزی از مهم‌ترین بخش‌هاي اقتصاد ایران و جهان محسوب می‌شود؛ به طوری که به تقریب 70% از آب مصرفی و 3/34% از مساحت کره زمین و 3/37% از نیروی کار در جهان به بخش کشاورزی اختصاص دارد. افزایش معنی دار نیاز غذایی (بیش از 70% تا سال 2050) و افزایش مصرف آب در بخش کشاورزی از یک سو و اثر منفی پدیده تغییر اقلیم و گرم شدن کره زمین بر تولید محصول های کشاورزی در آینده از سوی دیگر، سبب شده تا سیستم متعارف و سنتی کشاورزی ایران و جهان قادر به تامین نیاز غذایی آینده نباشد. بنابراین لازم است تا به توسعه پایدار کشاورزی با استفاده از فناوری های نو، برای تامین امنیت غذایی توجه شود.

2- بررسی جایگاه بخش کشاورزی در برنامه های توسعه ایران نشانگر این است که در برنامه های پنج ساله توسعه کشور به بخش کشاورزی به عنوان یکی از مولفه های اصلی توسعه اقتصادی کشور توجه شده است، اما برخلاف بحث توسعه کشاورزی، توجه به بحث توسعه پایدار کشاورزی محدود به برنامه های پنجم و ششم توسعه است. در حالی که لازم است بحث توسعه پایدار کشاورزی در اولویت برنامه های توسعه کشور قرار گیرد.

3- بررسی شاخص های توسعه پایدار کشاورزی نشان می دهد که شوربختانه فاصله زیادی تا توسعه پایدار کشاورزی در کشور وجود دارد و توسعه کشاورزی در ایران، ناپایدار و یا پایدار ضعیف است. بنابراین لازم است ایران مانند سایر کشورهای در حال توسعه هفت رویکرد اساسی اصلاح ساختار مدیریتی، تولید و تامین آب، تمرکز یافته‌های پژوهشی به شاخص های توسعه پایدار کشاورزی، بکارگیری روش‌های نوین، اصلاح الگوی مصرف، اصلاح سیستم بازاریابی و اصلاح الگو و سیستم تولید را مورد توجه و بررسی دقیق قرار دهد.

4- بررسی توزیع زمین ها براساس نوع کشت نشان می دهد که 89% از زمین های کشاورزی ایران به محصول های زراعی و 11% به باغ ها اختصاص دارد. این در حالی است که محصول های باغبانی از کارایی مصرف آب و ارزش اقتصادی بالاتری برخوردار هستند. بنابراین با توجه به مسئله مهم کم آبی، لازم است وزارت جهاد کشاورزی نسبت به اصلاح الگوی کشت به ویژه در منطقه های کم آب کشور اقدام نماید.

5- بررسی سهم اشتغال بخش کشاورزی از اشتغال کل کشور نشان می دهد که 18% از کل شاغلین در بخش کشاورزی و 8% در صنایع وابسته به کشاورزی مشغول هستند. افزون بر این، هزینه ایجاد اشتغال در این بخش نسبت به سایر بخش ها کمتر می باشد. بنابراین لازم است تا دولت با بکارگیری سازوکار تشویقی، بخش خصوصی را به سرمایه گذاری در بخش کشاورزی ترغیب نماید.

6- در بین محصول های کشاورزی، خشک میوه ها همواره در راس صادرات کشاورزی و حتی صادرات کالای غیرنفتی ایران قرار داشته و از جمله محصول های ارزآور در ایران و جهان هستند. بنابراین لازم است تا وزارت جهاد کشاورزی ضمن ترغیب بخش خصوصی برای سرمایه گذاری در این بخش، شرایط برای توسعه سطح زیر کشت، بهبود فراوری و بسته-بندی و افزایش صادرات این محصول ها را فراهم نماید.

7- توسعه پایدار، توسعه ای است که پاسخگوی نیازهای نسل حاضر بدون به خطرانداختن ظرفیت ها و نیازهای نسل آتی باشد و مهم ترین ابزار برای دستیابی به آن، داشتن دیدگاهی سامانه‌ای است. بنابراین توسعه یک بخش اگرچه شرط لازمی برای دستیابی به توسعه کلان و پایدار است، ولی شرط کافی نمی تواند باشد. بنابراین همه  بخش‌های موجود در یک نظام اجتماعی می بایست به طور هم‌زمان و به ویژه هماهنگ، در راستای هدف نهایی گام بردارند.

8- براي‌ توسعه پایدار کشاورزی در ایران سه موضوع درآمد کافی به ویژه برای افراد کم درآمد و روستایی، قابلیت دسترسی به غذا و حفاظت و بهبود منابع طبیعی و منابع ژنتیکی گیاهی داراي‌ اهميت‌ زيادي‌ اسـت و لازم است این سه مورد در اولویت سازمان های مربوط قرار گیرد.

9- در سال های گذشته، توسعه کشاورزی ایران بیشتر بر پایه الگوی بهره برداری از منابع بوده است (مانند طرح طوبی) و بهره برداری بی رویه از منابع و همچنین استفاده بیش از حد از سم های شیمیایی سبب ناپایداری توسعه کشاورزی شده است. برای تحقق توسعه پایدار کشاورزی در کشور، لازم است تا یک الگوی ترکیبی از الگوهای توسعه، جهت توسعه پایدار بخش کشاورزی کشور انتخاب شود.

1000 کاراکتر باقی مانده


IMAGE گفتگوی روزنامه اعتماد با دکتر رسول جعفربان
سیاست زدگی آفت تاریخ و تمدن
IMAGE گفتگوی ایسنا با دکتر امین علیزاده
یک عمر در خدمت آبادانی کشور
IMAGE گفتگوی روزنامه ایران با دکتر عباس منوچهری
کارایی علم سیاست در جامعه
IMAGE گفتگوی ایرنا با دکتر جواد فیض
ایده های نو در حوزه علمی خریدار ندارد
IMAGE گفتگوی رادیو با دکتر محمد شاهدی
مدیریت نادرست در مصرف آب های زیرزمینی

جدید ترین تصاویر

خانم دکتر سیمین ناصری
آقای دکتر سعید یزدانی
سخنرانی « اقتصاد مقاومتی و چالش های پیش رو »
خانم دکتر طاهره کاغذچی