تحلیلی از شرایط اقتصادی موجود ایران

خلاصه سخنرانی آقای دکتر عباس شاکری[1] در گروه علوم انسانی فرهنگستان علوم؛ 

اقتصاد ایران در شرایط کنونی وضعیت پیچیده­ ای پیدا کرده است. اقتصادی که از سال 90 به بعد با رکود صنعتی و کسادی صنایع کوچک مواجه است. با شوک ارزی اخیر در آستانه رکود تورمی حاد قرار دارد. اساساً اگر رقابت­ پذیری فنی و نوآوری در اقتصاد تأمین باشد و طرف عرضه و تولید در آن قوی باشد و محیط کسب و کار مشوق فعالیت­ های مولد و مأیوس­ کننده فعالیت­ های نامولد باشد، تغییرات نرخ ارز می­تواند موجب ارتقا و افزایش صادرات و کاهش واردات شود اما اگر محیط کسب و کار مشوق فعالیت­ های نامولد، فساد و دلالی باشد و رقابت­ پذیری فنی و نوآوری ضعیف باشد و تولید داخلی کالاهای صنعتی و کالاهای اساسی به واردات مواد اولیه، کالاهای واسطه ­ای و سرمایه ­ای وابسته باشد و نرخ ارز عامل و محرک انتظارات تورمی و قیمت گذاری­ های دلخواه باشد، شوک ­های ارزی نه تنها صادرات را افزایش و واردات را کاهش نمی­ دهد بلکه به رکود و تورم شدید و تشدید نابرابری و کاهش شدید سهم نیروی انسانی ماهر و غیر ماهر از درآمد ملی و بی­ ثباتی منتهی می­ شود. ما در دوره بعد از جنگ تاکنون نرخ ارز را بارها و بارها افزایش داده­ایم به طوری­ که اکنون نرخ دلار دوهزار برابر سال­های اول انقلاب شده است، نه از صادرات فناورانه و متنوع و رقابت ­پذیر خبری هست نه رشد مستمر و شتابان موضوعیت دارد. عمده صادرات کشور در صادرات مواد طبیعی و محصولات خام معدنی و پتروشیمی و کالاهای کشاورزیِ محدود، خلاصه می ­شود و چشم ­انداز اشتغال و ثبات هم بسیار نامطمئن و مکدر است و این وضعیت در عین حال که در حالت کلی به عوامل ساختاری نهادی و توسعه ­نیافتگی کشور مربوط است عمدتاً معلول سوء تدبیر سیاستگذاران است. شوک ارزی اخیر هزینه­ های زیادی بر کشور و مردم و ثبات و امنیت جامعه تحمیل کرده و خواهد کرد. نکته جالب این است که بعضی از سیاستگذاران تورم اخیر را به نقدینگی ربط می ­دهند. رشد بالای نقدینگی مشکل مستمر 30 سال گذشته است و ترکیب و کارکرد آن در دهه ­های اخیر مخصوصاً با ظاهر شدن بانک هایبه اصطلاح خصوصی بسیار بد شده است. اما تورم اخیر مربوط به شوک ارزی است نه نقدینگی که در دست مردم برای خرید کالا قرار می­ گیرد.

اقتصاد کشور با شرایط مخاطره ­آمیزی مواجه شده است، با وجود مشاهده مکرر نتایج سوء بازی کردن با نرخ ارز، دولت دوباره آزموده ­ها را آزمود و در شرایطی که اقتصاد در آستانه تحریم­ های ظالمانه قرار دارد و بانک­ های خصوصی با عملکردهای بی ­ثبات کننده، فضای کسب و کار را مخدوش و ناپایدار کرده­ اند، متغیر حساس و کلیدی ارز و قیمت آن را به حال خود رها کرد به طوری که ارزش پول ملی طی چند ماه به یک­ ششم مقدار قبلی کاهش پیدا کرد و یک جابجایی عظیم درآمد از طبقه متوسط و ضعیف به اقلیتی نامولد و غارتگر انجام شد. البته کمک به بودجه نا منضبط دولت و رفع و رجوع زیان­ های بانک ها و جبران سوء کارکرد آنها را هم در ایجاد چنین شرایطی نباید از نظر دور داشت.

اساساً مشکل اقتصاد کشور نبود تفکر توسعه­ ای و پشت کردن به توسعه است لذا دستیابی به رشد و رفاه مستلزم ارتقاء و اصلاح حوزه­ های اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی است اما نمی ­توان با رها کردن اقتصاد و سوء کارکرد آن، همه تقصیر را به عهده سایر حوزه ­ها گذاشت. اتفاقاً چنین رویه ­ای ممکن است جامعه را در همه حوزه ­ها دچار مخاطرات عظیم کند. لذا به دولت توصیه می ­شود برای بازگرداندن ثبات به اقتصاد و برون­رفت از وضع موجود سیاست ­های مناسب اتخاذ کند. همان­ طور که در سال 74 نرخ ارز کنترل و نرخ تورم که از پنجاه درصد گذشته بود مهار شد.

[1]- استاد اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی و عضو وابسته گروه علوم انسانی فرهنگستان علوم

 

روابط عمومی فرهنگستان علوم

1000 کاراکتر باقی مانده


جدید ترین تصاویر

سومین دوره تجلیل از پژوهشگران جوان برجسته علوم پایه کشور-منتخب فرهنگستان علوم، اردیبهشت96_6
یکصد و هجدهمین جلسه مجمع عمومی فرهنگستان علوم (96/4/22)_1
یکصد و هجدهمین جلسه مجمع عمومی فرهنگستان علوم (96/4/22)_3
سخنرانی آیت الله دکتر سیدمصطفی محقق داماد به مناسبت ایام شهادت امام علی(ع)_2

پخش فیلم