دانشگاه خاستگاه آموزش و پژوهش و پیشران تحول علم برای کمک به تغییر جهان است، نه اینکه صرفاً برخی محفوظات و معلومات را انتقال دهد. دانش و فناوری یکی از شاخص­ های سنجش رفاه در جامعه است و به همین لحاظ دانشگاه یکی از مهمترین منابع فرصت و سرمایه هرکشور محسوب می­ شود. با این نگاه دانشگاه می­ تواند فرهنگ و شیوه زندگی را سامان دهد. صرف نظر از مأموریت­ های متداول، دانشگاه­ ها از نقطه­ نظر مأموریت­ های اصلی به چهار سطح تقسیم­ می­شوند و چهار کارکرد مشخص دارند:

  • توسعه علم و گسترش مرزهای دانش در قالب مدلی برای کسب اطلاعات در مقیاس نیازهای جهانی؛
  • تربیت نیروی انسانی متخصص مورد ­نیاز کشور، که تا حدودی منطبق با نیازهای جهان است، با تأکید بر حفظ استانداردهای کیفی مطلوب؛
  • کمک به حل مشکلات و معضلات جامعه از طریق پژوهش و توسعه فناوری؛
  • ارتقای سطح علم و فرهنگ جامعه.

بنابراین لازم است به این موضوع توجه شود که هر دانشگاه در تحقق اهداف و مأموریت­ های مختلفی انجام وظیفه می‌کند، ولی یک مأموریت اصلی برای آن تعریف شده است؛ تمام دانشگاه­ها نباید تنها برای یکی از اهداف بالا، به­ عنوان مثال تربیت نیروهای متخصص مورد نیاز جامعه، مأموریت داشته باشند. طبیعی است که هر دانشگاه به ­موازات مأموریت اصلی خود نسبت به سایر مأموریت­ ها نیز اهتمام می­ورزد. به­ عنوان مثال، دانشگاهی که مأموریت اصلی آن ارتقای سطح علم و فرهنگ جامعه است، به ­طور طبیعی در توسعه علم، تربیت نیروی انسانی و حل مشکلات و معضلات اجتماعی نیز تلاش می­ کند.

شایان ذکر است، دانشگاه­ های واجد یک مأموریت­ مشترک نباید مجری برنامه ­ای یکسان و یکنواخت باشند. در این ­خصوص، شایسته است برنامه ­ریزی هر یک از دانشگاه­ ها متناسب با توانایی­ های خود و نیازهای جامعه تنظیم شود. همچنین، لازم است برنامه­ریزی بعضی از دانشگاه­ های معتبر کشور به­ نحوی تدوین شود تا بتوانند به گردونه رقابت با دانشگاه­ های تراز اول جهان وارد شوند، تا هم در تربیت دانشجویان خلاق داخلی و هم در جذب دانشجویان شایسته خارجی موفق باشند.

علوم در تناسب و هماهنگی با هم رشد می­ کنند. به ­عنوان مثال، علوم مهندسی و علوم پزشکی در صورتی می ­توانند پیشران توسعه کشور باشند که جایگاه و کارکردشان در نسبت با علوم دیگر رعایت شود، به همین دلیل لازم است در ساختار رشته ­های تحصیلی تجدید نظر شود. ظاهراً رویکرد اصلی دانشگاه­ های کشور تمرکز بیشتر بر انتقال مفاهیم است، نه پرورش ذهن خلاق؛  اما دانشگاه نباید دانشجو را برای هدف محدودی تربیت کند، بلکه باید فردی توانا پرورش دهد که برای مواجهه و برخورد با مسائل جدید و تحولات سریع جامعه و جهان دانش مهارت کافی داشته ­باشد. اگرچه استفاده از علم برای توسعه فناوری، تربیت و پرورش کارآفرین و حل مشکل اشتغال بسیار مهم است، ولی نباید فقط به حل این­گونه مسائل فکر کرد. دروس پایه نباید فراموش شوند؛ ریاضیات و علوم پایه زیربنا هستند و در متفکرترکردن افراد و رشد علوم بسیار مؤثرند. دانشجویان باید به فراگیری دروس عمومی در زمینه­ های اخلاق، اقتصاد، جامعه­شناسی، روان­ شناسی، مدیریت و آشنایی با هنر و همچنین در کنار دروس پایه، اصلی و تخصصی در زمینة مهندسی و دروسی که خلاقیت را تقویت می ­کند، اهتمام ورزند.

علاوه بر اینها، توسعه کمّی بدون توجه به کیفیت آموزش عالی، اشتباهی بزرگ است، اما توسعه کمّی در کنار اهتمام بر رشد و ارتقای کیفیت در زمینه­ های مختلف علمی مورد نیاز از ضروریات نظام آموزش عالی محسوب می­ شود. برای پرورش یک فرد در یک زمینه خاص و کسب دانش علمی مؤثر حدود بیست و چهار سال آموزش، و برای تربیت همان نیروی متخصص تا رسیدن به مرحله­ ای با توانایی بهره­ برداری از یافته‌های  نظری، حدود شش ماه تا دو سال کار در آزمایشگاه نیاز است. یکی از اشکالات عمده برنامه­ های آموزشی کشور، به کمبود آزمایشگاه­های پیشرفته و تربیت عملی دانشجویان مربوط می­ شود.

دانشگاه جزئی از جامعه است؛ نباید با ایجاد دیوار به دور آن به­ صورت جزیره و بدون ارتباط با پیرامون خود درآید. لازم است تفکر و ارتباطات اجتماعی مردم و معماران اصلی نظام دانشگاهی در این خصوص تغییر کند. البته تمام اشکالات از دانشگاه نیست. دانشگاه برخاسته از جامعه و متأثر از مدیریت کلان کشور و بستر فرهنگی جامعه است. مطلوب است که برآیند عملکرد دانشگاه هم با درنظرگرفتن مجموعه نقاط قوت و ضعف کشور ارزیابی ­شود.

دکتر حسن ظهور- عضو پیوسته گروه علوم مهندسی فرهنگستان علوم و استاد دانشگاه صنعتی شریف

1000 کاراکتر باقی مانده


IMAGE گفتگو با دکتر محمد شاهدی
اهمیت مصرف پروتئین
IMAGE گفتگو با دکتر سید محمد بلورچیان
معجزات سیلیکون در عصر جدید
IMAGE گفتگو با دکتر یوسف ثبوتی
به مردم اعتماد کردیم
IMAGE گفتگو با دکتر رضا داوری اردکانی
غربت فیلسوف بودن
IMAGE گفتگو با دکتر غلامرضا اعوانی
فلسفه در چین

جدید ترین تصاویر

یکصد و هجدهمین جلسه مجمع عمومی فرهنگستان علوم (96/4/22)_5
افتتاح کتابخانه جدید فرهنگستان علوم (96/4/22)_7
افتتاح کتابخانه جدید فرهنگستان علوم (96/4/22)_5
یکصد و هجدهمین جلسه مجمع عمومی فرهنگستان علوم (96/4/22)_8

پخش فیلم